Uzmanlar: 'Ferritin yüzü' tıbbi bir tanı değil

Sosyal medyada 'ferritin yüzü' adı verilen akım, düşük ferritin seviyelerinin yüzde görünür izler bıraktığı iddiasıyla milyonlarca kişiye ulaştı. TikTok ve Instagram'da paylaşılan videolarda kullanıcılar, solgun veya grimsi cilt, göz altı morlukları, kuru dudaklar, saç dökülmesi ve zayıf tırnakları düşük demir depolarına bağlıyor. Ancak doktorlar, görünüşe bakarak demir eksikliği teşhisi konulamayacağı konusunda uyarıyor.

Ferritin, vücutta demir depolayan bir proteindir. Seviyeleri, vücudun demir depolarının ne kadar dolu olduğunu gösterir. Hemoglobin ise kırmızı kan hücrelerinde oksijen taşıyan proteindir. Hemoglobin düştüğünde anemi ortaya çıkar. Ancak demir depoları, anemi gelişmeden önce tükenebilir. Bu nedenle kişi anemik olmadan da demir eksikliği yaşayabilir ve belirtiler gösterebilir.

Görünüm tek başına yeterli değil

West Midlands'da görevli pratisyen hekim Dr. Aziza Sesay, 'ferritin yüzünün' tıbbi bir tanı olmadığını belirterek, "Ancak bir şeylerin yolunda gitmediğine dair bir ipucu olabilir" dedi. Sesay, solgun cilt, saç dökülmesi veya kırılgan tırnakların düşük demire eşlik edebileceğini, fakat başka durumların da belirtisi olabileceğini söyledi.

Hematoloji uzmanı Dr. Drew Provan ise bir kişinin ferritin seviyesini yüzüne bakarak belirlemenin 'imkansız' olduğunu ifade etti. Provan, ciddi anemisi olan kişilerin solgun görünebileceğini, yorgunluğun göz altı morluklarına katkıda bulunabileceğini, ancak bu görsel işaretlerin 'öznel ve güvenilmez' olduğunu vurguladı.

Hematoloji uzmanı Dr. Sue Pavord da demir eksikliğinin yaygın olduğunu ve kadınlarda sıklıkla gözden kaçtığını belirtti. İngiliz Gastroenteroloji Derneği'nin (British Society of Gastroenterology) kılavuzlarına göre, litre başına 15 mikrogramın altındaki ferritin seviyesi demir deposunun olmadığını, 30'un altındaki seviyeler ise genellikle düşük demir deposunu gösteriyor.

Instagram ve TikTok'ta @marvluceskin adıyla saç dökülmesi üzerine paylaşımlar yapan 32 yaşındaki Lucy M., 'ferritin yüzünün' kendisinde fark ettiği değişiklikleri tanımladığını söyledi. 2021'de çarpıntı, yorgunluk ve saç dökülmesi yaşayan Lucy'ye önce kan testlerinin normal olduğu ve yaygın anksiyete bozukluğu teşhisi konduğu, ancak daha sonraki bir testte ferritin seviyesinin litre başına 12 mikrogram olduğu ortaya çıktı. Lucy o dönemde 'gri' göründüğünü ve saçlarının matlaşıp kırılganlaştığını belirtti.

Kan testi şart

Doktorlar, demir eksikliğinin mutlaka kan testiyle doğrulanması gerektiğini vurguluyor. Provan ve Sesay, testlerin yalnızca eksikliği saptamak için değil, nedenini belirlemek ve tedaviyi yönlendirmek için de önemli olduğunu söyledi. Ağır adet kanamaları, beslenmeyle yetersiz demir alımı, sindirim sistemi kanamaları ve bağırsaklardan demir emilim sorunları demir eksikliğinde rol oynayabiliyor.

Demir eksikliği genellikle ağızdan demir takviyesiyle tedavi ediliyor. Pavord, demir haplarının aç karnına, tercihen sabah ilk iş olarak alınmasını ve demir emilimini engelleyebilecek çay veya kahveden kaçınılmasını önerdi. Demir, et, fasulye, mercimek, yeşil yapraklı sebzeler ve demirle zenginleştirilmiş tahıllar gibi besinlerden de alınabiliyor. Uzmanlar, teşhis olmadan demir takviyesi almanın zararlı olabileceğini ve altta yatan bir sorunun araştırılmasını geciktirebileceğini belirtiyor.

Lucy, sosyal medyanın kadınların belirtileri ciddiye almasına ve bir şeyler ters gittiğinde soru sormasına yardımcı olduğunu söyledi. Dr. Sesay ise sosyal medyayı 'iki ucu keskin bir kılıç' olarak nitelendirdi: İnsanları yardım aramaya teşvik edebiliyor, ancak kısa bir videodan yanlış kendi kendine teşhis koymalarına da yol açabiliyor.