Pilot sız kendi kendine uçan uçaklar gökyüzünde devrim yaratabilir mi?

ABD'nin Kaliforniya eyaletindeki San Joaquin Vadisi'ndeki bir yonca tarlasının üzerinde, insansız bir tarım uçağı alçak uçuş yapıyor. Pyka adlı şirkette uçuş test mühendisi olarak çalışan Russ Marotzke, "İnsan pilotun gidebileceğinden daha alçaktan gidebiliyoruz" diyor. Daha alçak uçuş, daha az ilaç sıçraması ve dolayısıyla geleneksel insanlı ilaçlamaya kıyasla daha az kimyasal kullanımı anlamına geliyor.

Pyka, San Francisco Körfezi'ne bakan İkinci Dünya Savaşı'ndan kalma bir hangarda faaliyet gösteren ve kokpiti olmayan, kendi kendine uçan uçaklar üreten bir girişim. Şirket, tarımsal ilaçlama ve kargo taşımacılığı için uçaklar geliştiriyor. Bu, otonom sabit kanatlı uçakları ticari hizmete sokmak için yarışan az sayıdaki şirketten biri.

Hava taksi olarak bilinen elektrikli dikey kalkış ve iniş (eVTOL) yapan uçaklar, otonom havacılık alanında büyük ilgi görüyor. Ancak daha sessiz bir yarış da sürüyor: Önce ilaçlama ve kargo gibi işlerde, nihayetinde ise yolcu taşımacılığında kullanılmak üzere insansız uçaklar geliştiriliyor. Pyka'nın kurucu ortağı ve CEO'su Michael Norcia, "Tam ölçekli, yaygın yolcu operasyonu kutsal kâsedir" diyor ve ABD'nin doğu ile batı kıyılarında yolcu taşıyacak büyük bir minibüs kapasiteli Pyka filosu hayal ediyor.

Tam otonom mu, otopilot mu?

Otonom uçuş, otopilottan farklı. Otopilot, arabalardaki hız sabitleyici ve şerit takip gibi işlevlere benzer şekilde pilota yardımcı olur. Otonom sistemler ise kalkış ve iniş de dahil olmak üzere uçuşun tamamını, insan müdahalesi olmadan veya çok az insan müdahalesiyle gerçekleştirmeyi hedefler; algoritmalar kullanarak sensör verilerini işler ve uçağı kontrol eder.

Otonom uçakların gelişimi, kendi kendine giden arabalara kıyasla daha yavaş ilerliyor. Bunun nedenlerinden biri, büyük teknoloji şirketlerinin otomobillere büyük yatırımlar yapması. Stanford Üniversitesi'nden hava otonomisi uzmanı Mykel Kochenderfer, "hava kazalarının sonuçları çok ağır olabiliyor" diyerek uçakların arabalardan daha katı güvenlik standartlarına tabi olduğunu ve bu durumun uygulamayı zorlaştırdığını belirtiyor.

Askeri ilgi, teknolojinin gelişimini hızlandırıyor. Birçok şirket, sistemlerini denemek için savunma sözleşmeleri yapıyor; bu alan sivil tarafa kıyasla daha az düzenleyici engel içeriyor.

Yolcu uçaklarının geleceği

ABD'de ticari sivil kullanım için onaylanan en büyük otonom sabit kanatlı uçak, geçen yıl izin alan Pyka'nın tarım ilaçlama uçağı. Ancak operasyonlar, sıkı bir tarımsal alanla sınırlı; ayrıca yer operatörü ve görsel gözlemci gerektiriyor. Pyka bu yıl üretimini 24'ten 2027'ye kadar yılda bin uçağa çıkarmayı hedefliyor. Uçağın tanesi 550 bin dolara satılıyor.

İngiliz şirketi Windracers ise Shetland ve Orkney'de otonom kargo hizmeti başlatmak için izin istiyor. Şirketin kurucusu Stephen Wright, bunun "dünyada ilk olabileceğini" söylüyor. Otonom uçakların Ukrayna'da da görev yaptığı belirtiliyor.

ABD merkezli Reliable Robotics, Boeing'in yatırım kolu tarafından destekleniyor ve Cessna 208B Grand Caravan modeli üzerinde testler yapıyor. CEO Robert Rose, sertifikalı uçaklara retrofit yapmanın, yeni bir uçak için onay almak zorunda kalmadan otonom sistemin güvenliğini kanıtlamaya odaklanmalarına olanak sağladığını söylüyor. Merlin Labs ise yapay zeka ağırlıklı bir yaklaşım benimsiyor ve Lockheed Martin C-130J askeri nakliye uçağında sistemini test ediyor.

Şirketler, yapay zekaya yaklaşımlarında da farklılık gösteriyor. Reliable, sertifikasyonu zorlaştıracağı gerekçesiyle yapay zekadan kaçınırken; Merlin, yapay zeka destekli kameralarla nesne tespiti yapmayı planlıyor. Hava trafik kontrolüyle iletişimde ise Reliable uzaktan pilot kullanmayı, Merlin ise yapay zeka destekli bir sistemle radyo iletişimini kendisinin yürütmesini öngörüyor.

Tamamen otonom yolcu uçuşu hâlâ uzak görünse de uzmanlar, bu teknolojilerin ticari havacılığa kademeli olarak gireceğini ve pilotlu uçuşları daha güvenli hale getirebileceğini düşünüyor. ABD pilot derneği ALPA, pilotların devre dışı bırakılmasını "ciddi bir kumar ve çok ileri bir adım" olarak nitelendiriyor, ancak otonom teknolojilerin güvenliği artırabileceğini de kabul ediyor.