Yeni Zelanda'nın orman penguenleri tawaki araştırılıyor

Yeni Zelanda'nın Güney Adası'ndaki sisli fjordlarda bir araştırma ekibi, dünyanın en zor bulunan penguenlerinden biri olan tawaki adlı orman penguenini yakalamaya çalışıyor. Bu tür, göze çarpan sarı kaşlarıyla tanınıyor ve sıra dışı davranışları bilim insanlarını uzun süredir şaşırtıyor.

Tawaki Projesi adlı bilimsel girişimin yürütücüsü Dr Thomas Mattern, ekibin Eleanor Adası'ndaki bir yuvayı günlerce gözetlediğini ancak dişi penguenin kaçmak için birden fazla tünel kazdığını belirtiyor. Mattern, 'O kuşu yeniden yakalamamız yaklaşık dört gün sürdü' diyor ve ekibin ancak yuvanın çevresindeki tüm delikleri kapatarak cihazı geri alabildiğini ekliyor.

Tawaki Projesi, bu tür için bir ilk olarak uzun vadeli nüfus sayımları yapıyor. Eylül ayında Fiordland'daki iki adada 93 yuva haritalandı. Proje, 12 yılda dokuz fjordda toplam 1.200 yuva tespit etti. Bu verilere göre tawaki nüfusu, önceki araştırmaların işaret ettiğinden yaklaşık üç kat daha büyük.

Ormanda yaşayan 'hayalet' penguenler

Maori dilinde tepeli penguenler için kullanılan tawaki adı, Yeni Zelanda ve alt Antarktika bölgesindeki birkaç türü kapsıyor. Ancak bu yıllık araştırma gezisinin odağı, Yeni Zelanda'nın en büyük milli parkı olan ve Unesco Dünya Mirası listesinde yer alan Fiordland'ın uzak bölgelerinde yaşayan ve sayısı azalan tür.

Almanya doğumlu Mattern ile eşi Ursula Ellenberg, gönüllü araştırma projesini 2014'te kurana kadar Fiordland tawakileri hakkında neredeyse hiçbir şey bilinmiyordu. Yarım metre boyundaki bu penguenler, belirgin sarı kaşlarıyla dikkat çekiyor. Mattern, tawakilerin gizemli davranışlarını 'Tawaki bir hayalettir' sözleriyle tanımlıyor ve ekliyor: 'Onlar en şaşırtıcı penguen türü. Hiçbir penguen kalıbına uymuyorlar. Penguenler hakkında bildiklerinizi tamamen bir kenara atmanız gerekiyor.'

Çoğu penguenin aksine Fiordland tawakileri koloniler halinde üremiyor. Bunun yerine sık ormanların derinliklerinde, bazen yüksek rakımlarda tek tek yuvalar inşa ediyorlar. Mattern, bazı türlerin ormanda yuva yapabildiğini ancak tawakilerin yalnızca ormanda yuvalanmasıyla benzersiz olduğunu söylüyor ve onları 'gerçek orman penguenleri' olarak nitelendiriyor.

Bilim insanlarını şaşırtan göç yolculuğu

Tawakilerin avlanma alışkanlıkları da sıra dışı. Bazı gruplar tamamen fjordlarda balık avlarken, diğerleri açık okyanusta avlanıyor. Mattern, 'Onları çözdüğünüzü düşündüğünüzde başka bir fjorda gidiyorsunuz ve o ana kadar geliştirdiğiniz hiçbir fikre uymayan davranışlar sergiliyorlar' diyor.

Tawakiler, yıllık 'katastrofik tüy dökümü' öncesinde beslenmek için yaptıkları yolculukla da bilim insanları arasında ün kazandı. Tüm penguenler üreme sezonundan sonra tüy döker ve öncesinde kilo almak için yoğun beslenir. Fjordlarda Aralık ayında bol miktarda yiyecek olmasına rağmen tawakiler, beslenmek için alt Antarktika bölgesine 5.000 ila 7.000 kilometrelik gidiş-dönüş yolculuk yapıyor.

Mattern, 'Yavrularına yeni veda etmiş bu bir deri bir kemik tawakiler suya atlıyor ve Antarktika'nın yarısına kadar gidiyor. Bunun hiçbir mantığı yok çünkü üreme bölgelerinin hemen dışındaki sularda yeterinden fazla yiyecek olmalı' diyor ve ekliyor: 'Kilo almaya çalışırken bir maraton koşuyorlar.'

Mattern, tawakilerin muhtemelen eski içgüdülerle hareket ederek diğer tüm tepeli penguen türlerinin beslendiği alanlara yöneldiğini düşünüyor.

Tawaki Projesi, kamu bağışları ve uluslararası hibelerle finanse ediliyor. Projeye, turizm şirketi Fiordland Expeditions'ın sahibi Richard Abernathy gibi yerel gönüllüler destek veriyor. Abernathy, yılda birkaç hafta teknesini ve zamanını araştırma gezisine adıyor. Beklenmedik yerlerde yuva bulma yeteneği ona 'iz süren köpek' lakabını kazandırmış.

Mattern, bu çabaların Yeni Zelanda'nın 'en az araştırılmış türüne' ışık tuttuğunu söylüyor. 2020'de Uluslararası Doğa Koruma Birliği'nin Kırmızı Listesi, araştırmacıların 12.000 ila 15.000 yetişkin kuş olarak tahmin edilen nüfus hakkında daha iyi bir tablo oluşturması sayesinde tawakinin statüsünü 'hassas' kategorisinden 'tehdide yakın' kategorisine taşıdı.

Ancak ticari balıkçılık gibi riskler devam ediyor. Mattern, nüfusun istikrarlı olup olmadığını belirlemek için hayatta kalma oranlarına baktıklarını belirtiyor ve ekliyor: 'Eğer düşüş varsa, durumlarını iyileştirmek için harekete geçmemiz gerekiyor.'