Michael Sheen: Galler'de toksik atık uyarısına destek yok

Oyuncu Michael Sheen, Galler'de onlarca yıldır toksik atık sahalarına maruz kalan kişilerin zehirlendiği iddialarıyla ilgili Galler Birinci Bakanı'yla görüşme teklifinin "karşılık bulmadığını" söyledi. Sheen, BBC belgeseli öncesinde Rhun ap Iorwerth'e ulaşmıştı. Belgeselde Galler genelinde yaygın kimyasal kirlilik iddiaları ele alınıyordu.

Sheen, Perşembe günü Parlamento'da milletvekillerine, tarihi toksik atık sahaları için ulusal bir test programı başlatılması çağrısı yaptı. Zira toprak örneklerinde ve kimyasal devi Monsanto ile bağlantılı bölgelerde yaşayan kişilerin kanında yüksek düzeyde kanserojen PCB maddeleri tespit edilmişti.

Monsanto'nun eski üretiminin sorumluluğunu taşıyan Eastman Chemical Company'den konuya ilişkin açıklama istendi. Galler hükümeti ise kirlenmiş arazilerle ilgilenmenin "kilit öncelik" olduğunu belirtti. İngiltere Parlamentosu'ndaki komite oturumunda bir milletvekili, testlerden Galler hükümetinin mi yoksa Birleşik Krallık hükümetinin mi sorumlu olacağı konusunda belirsizlik olduğunu BBC'ye söyledi.

"Bu bir suçlama değil, çözüm arayışı"

Sheen, Galler İşleri Seçme Komitesi'ne, Ağustos ayında yayınlanan "Buried with Michael Sheen" belgeselinden önce Galler hükümeti lideri ap Iorwerth'e ulaştığını anlattı. "Onu ve getirmek istediği kişileri belgesel kamuya açılmadan önce izlemeye davet ettim, çünkü bunun kimseyi suçlamakla ilgili olmadığını düşünüyorum" dedi. "Bunun Birinci Bakan için... bu işin içinde olmak ve çözüm aramak için çok iyi bir fırsat olduğunu düşündüm." Sheen, "Ne yazık ki bu teklif karşılık bulmadı" diye ekledi.

Sheen, belgeseli birlikte sunduğu araştırmacı gazeteciler Lucy Taylor ve Dan Ashby ile birlikte komiteye katıldı. Komitenin sorgulaması, binlerce olabileceği tahmin edilen şüpheli sahanın test edilmesi ve temizlenmesine odaklandı.

"Bunu baştan yapmakla sorumlu olanlar sanki paçayı sıyırmış görünüyor; korunuyor, tamponlanıyor ve kayıtsız kalıyorlar" diyen Sheen, bunun "şu anda bir tür çıkmaza" yol açtığını belirtti. Yerel meclislerin arazi kirlenmiş mi değil mi karar vermekten "korktuğunu", çünkü temizlik masrafının onları iflas ettirebileceğini söyledi. Sheen, "Yükün meclislerden alınması gerekiyor" diyerek kapsamlı test ve temizlik için ulusal, "hatta çok uluslu" finansman çağrısı yaptı.

Gazeteciler Dan Ashby ve Lucy Taylor, Monsanto'nun PCB'leri boşalttığı düşünülen 13 sahada yüksek düzeyde PCB bulmuştu. Sheen, ölümünden kısa süre önce, onlarca yıl boyunca toplulukların toksik kimyasallar riski altında olduğu uyarısında bulunan çiftçilik danışmanı ve kampanyacı Douglas Gowan ile görüşmüştü.

Oyuncu daha sonra, kampanyacının tüm belgelerini ve araştırmalarını devralan araştırmacı gazeteciler Taylor ve Ashby ile güçlerini birleştirdi. Ekip, Galler ve kuzeybatı İngiltere'de Monsanto'nun PCB boşalttığı düşünülen 14 sahayı test etti ve biri hariç hepsinde yüksek düzeyde kirlilik buldu.

Taylor komiteye, numunelerden birinin o kadar toksik olduğunun söylendiğini aktardı: "Dokunursanız sağlığınız için tehlikeli olurdu." "Bilim insanları bize, bir köpek su birikintisinden geçse topraktaki kimyasal seviyeleri nedeniyle ölebileceğini söyledi" dedi. Ekibin, çitle çevrili alanlar yerine eski düzenli depolama veya sanayi sahalarının çevresindeki kamu arazilerini test ettiğini vurguladı. Taylor, "Bu sahalardan sızan kimyasallardan bahsediyoruz... kamu patikalarına, kamu ormanlarına, spor alanlarına ve yollara" diye konuştu.

Ekip ayrıca birkaç yerel kişi üzerinde kan testi yaptı; bunlardan ikisinde PCB seviyeleri ABD'deki başka bir çalışmada kaydedilen ortalamadan yüksekti. Bu kişilerden biri, belgeselde çocukluğunda arkadaşlarıyla Wrexham'daki en kötü şöhretli boşaltma sahalarından biri olan Llwyneinion lagününde oynadığını anlatan Michael Phillips'ti. Onlarca yıl sonra, o arkadaşlardan birkaçı ve Phillips'in kendisi, bununla bağlantılı olabileceğine inandıkları nadir kanser türlerine yakalandı.

Ashby, lagünü "Britanya için bir utanç" olarak nitelendirdi ve hâlâ orada olmasının "kabul edilemez" olduğunu söyledi. "Wrexham konseyinin de bunu kabul edeceğini ve temizlemek için paraları olmadığı yönündeki hayal kırıklığını dile getireceğini düşünüyorum - muhtemelen Natural Resources Wales de" dedi. Ashby, ABD'nin "bu sahaları kazıp temizlediğini" ve bunun sonucunda çevredeki PCB seviyelerinin düştüğünü gördüğünü belirtti.

Oturumun ardından komite başkanı Ruth Jones, belgeselin bulgularını "rahatsız edici" olarak nitelendirdi ve testlerden hangi hükümetin sorumlu olacağı konusunda belirsizlik olduğunu ima etti. "Galler'den sorumlu yeni bakana [Stephen Kinnock] testlerle ilgili yazdık ve ondan aldığımız yanıt 'bu bizim sorumluluğumuzda değil' oldu" dedi. Jones, "Dürüst olmak gerekirse komite kimin sorumlu olduğunu umursamıyor - şu anda iki arada bir derede kalmış görünüyoruz - bu Birleşik Krallık çapında bir test mi, Galler hükümeti testi mi? Umursamıyoruz, sadece testin yapılmasını istiyoruz" diye konuştu.

Geçen hafta, eski Monsanto tesisine yakın bir eğlence merkezinde düzenlenen halk toplantısına yaklaşık 160 kişi katıldı. Gowan'ın Newport ve Wrexham'da fabrikaları bulunan Monsanto'ya ilişkin araştırması, şirketin 1960'lı ve 70'li yıllarda onun "insanoğlunun bildiği en kötü kirleticilerden bazılarını" ürettiğini ortaya koymuştu.

PCB olarak bilinen kimyasallar bir zamanlar rujdan beyaz eşyaya kadar her şeyde yaygın olarak kullanılıyor, yanıcı olmamaları ve zor parçalanmaları nedeniyle değer görüyordu. Ancak sonradan kanserojen olarak sınıflandırıldılar, dünya çapında yasaklandılar ve bugün çevrede birikerek yaban hayatı ve insan sağlığını tehdit eden ilk "sonsuz kimyasallar" olarak görülüyorlar.

Wrexham'daki eski Monsanto tesisine yakın Acrefair'de belgeselin yayınlanmasının ardından halk toplantısı düzenleyen mahalle meclisi üyesi Katie Witherden, topluluğun "yanıtlar" ve "tüm şüpheli sahaların kapsamlı şekilde test edilmesini" istediğini söyledi. Witherden, "Bu yapılana kadar gelecek nesillerin bundan habersiz zehirlenme riski var ve ben bunu kabul etmeyeceğim" dedi.

Galler hükümeti, "toplulukların potansiyel risklere maruz kalmaması için sanayi sonrası arazileri aşamalı olarak eski haline getirme" stratejisi geliştireceğini belirtti. Bir sözcü, "Bu, 'kirleten öder' ilkesinin güçlendirilmesini içerecek; bu arada Birleşik Krallık Hazine'siyle doğrudan temasa geçerek Birleşik Krallık hükümeti finansmanının önemini vurgulamaya devam ediyoruz" dedi. Sözcü, bu finansmanın "kömür yığınlarının restorasyonu ve kirlenmiş arazilerin iyileştirilmesi yoluyla Galler'in sanayi geçmişinin mirasını ele alma yönündeki ortak çabalarımızı sürdürmek için kullanılması gerektiğini" ekledi. Birleşik Krallık hükümeti ve Wrexham konseyinden de yorum istendi.