İngiltere'de otizm ve DEHB incelemesi: ne bilmek gerekiyor

İngiltere'de sağlık hizmetlerinden sorumlu NHS (Ulusal Sağlık Servisi) için hazırlanan kapsamlı bir inceleme raporu, otizm ve DEHB (dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu) tanılarında fazla teşhis riskine dikkat çekerken, ruh sağlığı sorunlarındaki artışın gerçek olduğunu vurguladı. İnceleme, dönemin sağlık bakanı Wes Streeting'in gençlerin "aşırı teşhis edildiği" ve "gözden çıkarıldığı" yönündeki sözlerinin ardından 10 ay önce başlatıldı. 600 sayfayı aşan rapor, NHS hizmetleri, sosyal yardım sistemi, okullar ve istihdam desteği üzerinde önemli sonuçlar doğurabilir.

Otizm ve DEHB'de fazla teşhis, ruh sağlığında gerçek artış

Rapor, fazla teşhis riskinin yalnızca DEHB ve otizm için geçerli olduğunu belirtiyor. Uzmanlara göre son 25 yılda tanı oranlarındaki artış, bazı genç yaş gruplarında vakaların beklenen sayıyı aştığını gösteriyor. Örneğin 6-17 yaş arası çocukların yüzde 4'ünden fazlasına otizm tanısı konmuş durumda; araştırmalar bu oranın gerçekte yüzde 1-2 olduğunu öne sürüyor. Ancak verilerde zayıflıklar var: otizmin gerçek düzeyine ilişkin kanıtlar dokuz yıldır yapılmayan anketlere dayanıyor, bu nedenle inceleme ekibi tahmin yürütmek zorunda kaldı. Bazı yaş gruplarında hâlâ eksik teşhis yapıldığı da gözden kaçırılmamalı. Ekip bu nedenle fazla teşhisin "geniş ölçekte" yaşandığı sonucuna henüz varamadığını belirtti.

Ruh sağlığında ise inceleme ekibi fazla teşhis fikrini açıkça reddediyor. İnceleme başkanı Profesör Peter Fonagy, Streeting'in bu konuda "tamamen yanıldığını" söyledi. Ona göre ruhsal sıkıntıdaki artış gerçek: 30 yıl önce altı gençten biri bu durumu yaşarken, bugün 16-24 yaş arasındakilerin dörtte biri ruhsal sıkıntı yaşıyor. Fonagy bunu ekonomik belirsizlik, sosyal medyanın etkisi ve gençlik hizmetlerinin kaybı gibi faktörlere bağlıyor. Ağır ruhsal hastalıklarda ise artış yok; şizofreni ve bipolar bozukluk oranları sabit kaldı. Artışı tetikleyen durumlar arasında kaygı, depresyon, kendine zarar verme ve yeme bozuklukları yer alıyor.

Destek sistemi yetersiz kalıyor

İnceleme, destek sisteminin hem ruh sağlığı hem de DEHB ve otizm gibi nörolojik durumlar için "yetersiz kaldığını" vurguluyor. Değerlendirme için bekleme süreleri çok uzun: ruh sağlığı hizmetlerine yönlendirilen gençlerin üçte biri bir yıldan fazla bekliyor. DEHB veya otizm değerlendirmesi için sırada bekleyen 900 bin kişinin yüzde 90'ı üç aydan uzun süredir bekliyor. Rapor, bakım, eğitim, istihdam ve sosyal yardım alanlarındaki desteğin parçalı olduğunu, insanların destek almak için "zahmetli süreçlerden" geçmek ve tekrarlayan değerlendirmelerle karşılaşmak zorunda kaldığını belirtiyor. İnceleme, fazla teşhisin gençlerin eğitim, iş ve ilişkilerinde fırsatları kapatma riski taşıdığını da ekliyor. 16-24 yaş arası ne eğitimde ne istihdamda ne de stajda olan (NEET) gençlerin yaklaşık üçte biri ruh sağlığını veya otizmini bir etken olarak bildiriyor. 17 yaşından önce DEHB tanısı alanların NEET olma olasılığı, olmayanlara göre dört kat daha yüksek.

Rapor, bekleme listesindeki herkesin en çok ihtiyaç duyanların önceliklendirilmesi için yeniden değerlendirilmesi gerektiğini söylüyor; "ilk gelen ilk alır" yaklaşımı sona ermeli. Bazı bekleyenler daha iyi uyku veya daha fazla fiziksel egzersiz gibi tıbbi olmayan desteklerden yararlanabilir, hatta bu bazılarının listeden çıkarılmasına yol açabilir. Otizm ve DEHB değerlendirmelerinin kalitesi ve tutarlılığı da artırılmalı. DEHB değerlendirmelerinin yarısı, otizm değerlendirmelerinin üçte biri NHS dışı sağlayıcılar tarafından yapılıyor; bunlar NHS sağlayıcılarıyla aynı denetim kurallarına tabi değil ve bu değişmeli. İnceleme ayrıca değerlendirmelerin doğrudan halka reklamının yasaklanmasını istiyor. Rapor, önümüzdeki 12-24 ay içinde harekete geçilmesi çağrısında bulunuyor. Hükümet yıl sonuna kadar açıklanması beklenen ruh sağlığı stratejisinde daha fazla ayrıntı sunacak.