İngiltere'de ADHD ve otizmde aşırı teşhis riskine dair uyarı

İngiltere'de yapılan resmi bir inceleme, ADHD (dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu) ile otizmde aşırı teşhis riski bulunduğunu ortaya koydu. Alanında önde gelen doktorların yürüttüğü inceleme, son 25 yılda teşhislerin artmasıyla bazı genç yaş gruplarında vaka sayısının nüfusta beklenen düzeyi aştığını belirtti.

İnceleme, Ulusal Sağlık Servisi (NHS) için değerlendirme hizmeti sunan özel şirketlere yönelik daha sıkı düzenleme yapılmasını ve bu şirketlerin reklamlarının yasaklanmasını önerdi. Raporda, kalite ve tutarlılık konusunda endişeler dile getirildi.

Ekonomik belirsizlik ile sosyal medyanın gençlerde ruh sağlığı sorunlarını artırdığı sonucuna varılan incelemede, tüm durumlar için daha iyi destek sağlanması gerektiği vurgulandı.

Teşhisin destek için tek kapı olmaması gerekiyor

İnceleme, 10 ay önce dönemin sağlık bakanı Wes Streeting'in gençlerin aşırı teşhis edildiği ve "gözden çıkarıldığı" yönündeki açıklamasının ardından başlatıldı. Çalışma her yaş grubunu kapsamakla birlikte özellikle en yüksek teşhis oranlarına sahip gençler ve çocuklara odaklandı. Bulguların; NHS hizmetleri, sosyal yardımlar ve eğitim, istihdam ya da mesleki eğitimde olmayan gençlere yönelik destek gibi hükümet politikalarına yansıması bekleniyor.

Uzmanlar, ruh sağlığı sorunları ile ADHD ve otizm teşhislerinin çoğu zaman kişileri "güçlü yönleri ve potansiyelleri yerine zorluklarıyla" tanımlayan etiketlere dönüştüğünü, bunun okul, iş ve ilişkilerdeki fırsatları zedelediğini belirtti. 17 yaşından önce otizm ve ADHD teşhisi konan çocukların 16-24 yaş arasında eğitim, istihdam veya mesleki eğitimde olmama olasılığı yaklaşık dört kat daha yüksek.

İnceleme, teşhis sonrası daha iyi destekle bu kişilerin daha tatmin edici bir yaşam sürebileceğini, terapi erişiminin yanı sıra depresyon gibi durumlarla mücadele edenler için ruh sağlığı desteğinin de gerekli olduğunu kaydetti.

Ancak raporda, ruh sağlığı ile ADHD ve otizm teşhisi için uzun bekleme sürelerinin de kişilere zarar verdiği tespit edildi. Bir aile, oğulları Atlas için otizm değerlendirmesinin üç yıl sürdüğünü anlattı. Ryan ve eşi, oğullarının gelişim basamaklarını kaçırdığını fark ettiğinde Atlas henüz 12-18 aylıktı. Şimdi yedi yaşına yaklaşan Atlas sözlü iletişim kuramıyor, bez kullanıyor ve günlük bakımın her alanında başkalarına bağımlı.

Ryan, en karmaşık ihtiyaçları olan çocuklar için hızlı bir yol bulunmadığını, "listeye girip sıranın başına gelene kadar beklediğinizi" söyledi. Aile, Atlas okula başlamadan önce destek alabilmek için zamanla yarıştı. Atlas'a teşhis ancak okula başlamasından birkaç ay önce konulabildi.

İnceleme, ailelerin daha hızlı değerlendirme alabilmesi için bekleme listelerinin yeniden gözden geçirilmesini, en yüksek ihtiyaç sahiplerinin önceliklendirilmesini ve bazı kişilerin listeden çıkarılarak tıbbi olmayan desteklere yönlendirilmesini öneriyor. Bu destekler arasında okul veya iş yerinde düzenlemeler, uykuyu iyileştirme ya da kaygıyla baş etme gibi yaşam tarzı yardımları yer alıyor.

Uzmanlar, 2014'te yapılan ve ebeveynlerin çocuklarının okullarda ek destek alabilmesi için otizm ve ADHD teşhisi almasını zorunlu kılan değişikliklere dikkat çekti. İnceleme başkanı Prof. Peter Fonagy, sistemin "muazzam baskı altında" olduğunu ve teşhisin destek bulmanın "çok dar bir yolu" olmaktan çıkarılması gerektiğini söyledi.

Fonagy, "Teşhis hayati önemini koruyor ve korunmalı; değişmesi gereken şey, artık yardıma ulaşmanın tek kapısı olmaması" dedi. Raporda her zorluğun tıbbi bir yanıt gerektirmediği, teşhis edilebilir ADHD ve otizm ile beyin işlevi, biliş ve davranıştaki normal insan çeşitliliği arasındaki sınırların bulanıklaşma riski bulunduğu belirtildi.

İnceleme, toplumun eksik teşhis döneminden aşırı ya da yanlış teşhis dönemine geçme riski taşıdığına işaret ederek 6-17 yaş arası çocukların yüzde 4'ünden fazlasına otizm teşhisi konulduğunu, bunun çalışmaların gerçek düzey olduğunu gösterdiği yüzde 1-2'nin oldukça üzerinde olduğunu aktardı. Ancak bazı verilerin yaklaşık on yıl öncesine dayanması nedeniyle aşırı teşhisin şu anda geniş ölçekte yaşandığının kesin olarak söylenemeyeceği kaydedildi.

National Autistic Society'den Mel Merritt, raporun ardışık hükümetlerin "otizmli kişileri başarısız kıldığını" gösterdiğini belirtti. YoungMinds'ten Abigail Ampofo ise gençlerin yıllardır kendilerini suçlanmış hissettiğini, incelemenin yaşadıkları sıkıntının kendi hataları olmadığını göstermesini umduğunu söyledi.

Hükümet raporun yayımlanmasını memnuniyetle karşıladığını, yıl sonundan önce açıklanması beklenen yeni ruh sağlığı stratejisinde yeni bir destek modeli sunacağını ve ADHD ile otizm değerlendirmelerinde daha sıkı düzenleme getireceğini bildirdi. Sağlık Bakanı Yvette Cooper, Prof. Fonagy'nin incelemesinin erken müdahalenin önemini ve bu durumların yol açtığı büyük sıkıntıyı gösterdiğini ifade etti.