İngiltere ve Galler'de yardımlı ölüm tasarısı yeniden Meclis'te

İngiltere ve Galler'de yardımlı ölümün (assisted dying) yasallaştırılması süreci Cuma günü yeni bir aşamaya giriyor. Milletvekilleri, ölmek üzere olan yetişkinlerin kendi hayatlarını sonlandırmak için yardım talep edebilmesini öngören tasarıyı oylayacak. Tasarı, altı aydan kısa yaşam süresi kalan yetişkinlerin belirli güvenlik önlemleri çerçevesinde başvurabilmesine izin veriyor.

Tasarıyı sunan İşçi Partisi milletvekili Lauren Edwards, yasallaşmanın gecikmesinin "gerçek bir insani maliyeti" olduğunu söyledi. Muhalifler ise özellikle kırılgan gruplar için yeterli koruma önleminin bulunmadığını belirtiyor.

Tasarı daha önce Lordlar Kamarası'nda durdurulmuştu

Yasayı değiştirmeye yönelik son girişim milletvekilleri tarafından desteklenmiş, ancak Lordlar Kamarası üyelerinin 1.200'den fazla değişiklik önerisi sunmasıyla bu yılın başında süreç durmuştu. Edwards, milletvekillerinden aynı yasayı "Lordlar Kamarası'na geri göndermelerini ve başladıkları işi bitirmelerini" istedi. Lordlar Kamarası'nın yasama sürecini inceleme, iyileştirme ve zaman zaman geliştirme konusunda önemli bir role sahip olduğunu vurgulayan Edwards, "Tasarıyı değiştirmek isterlerse değiştirsinler ve son karar için milletvekillerine geri göndersinler" dedi.

Yardımlı ölümün tanınmış savunucularından gazeteci Dame Esther Rantzen, milletvekillerine tasarıyı destekleme çağrısı yaptı. 86 yaşındaki Rantzen, terminal dönem kanserle yaşamının "dayanılmaz" hale geldiğini söyledi. Planladığı gibi İsviçre'deki bir yardımlı intihar kliniğine seyahat edemeyecek kadar güçsüz olduğunu belirten Rantzen, "Olmasını istemediğim her şeyi şimdi yaşamak zorundayım" ifadelerini kullandı.

Koruma önlemleri ve muhalefet

Tasarıda yer alan güvenlik önlemleri arasında, yardımlı ölüm başvurusunda bulunan kişinin iki doktorun ve bir uzman panelin onayını alması şartı bulunuyor. Ancak eleştirmenler, kırılgan kişilerin hayatlarını sonlandırmaya zorlanmasını önleyecek tedbirlerin yetersiz olduğunu savunuyor. Bazı muhalifler ise önceliğin palyatif bakımın iyileştirilmesine verilmesi gerektiğini düşünüyor.

İşçi Partisi milletvekili Ashley Dalton, tasarıyı "derinden kusurlu ve güvensiz" olarak nitelendirdi. Dalton, "Özellikle kırılgan kişilerin yardımlı ölüme baskı veya zorlama yoluyla yönlendirilmesi konusunda ciddi endişelerim var. Bu tasarıdaki güvenlik önlemleri onları desteklemek için yeterli değil" dedi.

İngiltere ve Galler Katoliklerinin lideri Başpiskopos Richard Moth, tasarıyı "ilkede yanlış" ve "derinden kusurlu" olarak değerlendirdi. İngiltere Kilisesi Canterbury Başpiskoposu Dame Sarah Mullally ise Telegraph gazetesinde yazdığı yazıda tasarının "bazı hayatların yaşamaya değmediğine inanan bir toplum olduğumuz" mesajını vereceğini belirtti.

Kraliyet Psikiyatristler Koleji ve Kraliyet Doktorlar Koleji gibi bazı tıbbi kuruluşlar da tasarının koruma mekanizmalarına ilişkin endişelerini dile getirdi. Marie Curie, Hospice UK ve St Christopher's gibi kuruluşlar yardımlı ölüm ilkesine karşı tarafsız olduklarını, ancak ülke genelinde kaliteli yaşam sonu bakımına erişimin düzensiz olduğunu ve sektörün ciddi şekilde finansman eksikliği yaşadığını defalarca uyardı.

Cuma günkü ikinci okuma tartışması, milletvekillerinin tasarının temel ilkelerini değerlendirmesine olanak tanıyacak. Oylama 14.30'da başlayacak. Milletvekilleri tasarıyı desteklerse ilk büyük engel aşılmış olacak ve bir sonraki aşamada komite aşamasında olası değişiklikler görüşülecek. Ancak bu aşamada lehte oy kullanmak, üçüncü okumada da aynı yönde oy kullanılacağı anlamına gelmiyor. Tasarı Cuma günü reddedilirse düşecek; destekçileri mümkün olan en kısa sürede yeni bir yasama girişimi yapacaklarını açıkladı.

Her iki taraf da sonucun yakın olmasını bekliyor. Sonuç, milletvekillerinin normalde seçim bölgelerinde bulunduğu Cuma günü oturuma kaç kişinin katılacağına bağlı olabilir. Önceki yasama döneminde tasarı İşçi Partisi milletvekili Kim Leadbeater tarafından sunulmuş ve 20 Haziran 2025'te Avam Kamarası'ndan 23 oy farkla geçmişti. Tasarıya destek ikinci ve üçüncü okumalar arasında azalmış, ardından Lordlar Kamarası'nda durmuştu.

Tasarıyı destekleyenler bazı Lordlar Kamarası üyelerini geciktirme taktikleriyle öneriyi engellemekle suçladı; eleştirmenler ise yeterli güvenlik önlemi olmadığı için tasarının amacına uygun olmadığını savundu. Muhalifler, son girişimin başarısız olmasından bu yana Avam Kamarası'nda tasarıya desteğin zayıfladığı görüşünde.

Edwards, geçen yıl Avam Kamarası'ndan geçen tasarıyla birebir aynı bir metni sunmak istediğini söyledi. Parlamento Yasaları uyarınca, aynı tasarı iki ardışık yasama döneminde Avam Kamarası'ndan geçerse Lordlar Kamarası ikinci kez süreci durduramıyor. Lordlar yine değişiklik önerebiliyor ve bu öneriler Avam Kamarası'nda kabul edilirse tasarıya ekleniyor.

Önceki oylamada tasarıyı destekleyen İşçi Partisi milletvekili Gareth Snell ile yardımlı ölüme karşı çıkan Dame Meg Hillier, Parlamento Yasaları'nın olası kullanımına ilişkin endişelerini dile getiren ortak bir mektuba imza attı. İkili, milletvekillerinin Cuma günü "ya bu ya hiç" dayatmasıyla karşı karşıya bırakıldığını belirtti. Edwards ise Parlamento Yasaları'nı kullanmak istemediğini, ancak Avam Kamarası'nın aynı tasarıyı geçirmesinin Lordlar Kamarası'nı süreci durdurmadan incelemeye zorlayacağını savunuyor. Muhalifler bu yöntemin, engellilik kuruluşları ve hospislerin ciddi endişelerini dile getirdiği bir yasanın doğmasına yol açabileceği uyarısında bulunuyor.

Başbakan Andy Burnham, tasarıya Cuma günü oy vermeyeceğini açıkladı. Burnham konunun "Parlamento'nun karar vereceği bir mesele" olduğunu belirterek hükümetin resmi olarak tarafsız kalacağını vurguladı. Burnham daha önce kişisel görüşünü açıklayarak, yardımlı ölümün yasallaştırılması değerlendirilmeden önce Birleşik Krallık'ta yaşam sonu bakımına ayrılan fonun iyileştirilmesi gerektiğini söylemişti.