Milletvekilleri yasam sonu yasa tasarısı için yeniden oylama yapacak

İngiltere ve Galler'de yardımlı ölümü (assisted dying) yasallaştırmayı amaçlayan yasa tasarısı, cuma günü Avam Kamarası'nda yeniden oylanacak. Ölümcül Hastalığı Olan Yetişkinler (Yaşam Sonu) Yasa Tasarısı, altı aydan kısa yaşam süresi kalan yetişkinlerin kendi hayatlarını sonlandırmak için yardım başvurusunda bulunmasına izin vermeyi öngörüyor. Tasarı, iki doktorun ve bir uzman panelinin onayını da içeren belirli güvencelere tabi olacak.

İşçi Partisi milletvekili Lauren Edwards, önceki girişimle aynı içerikte bir tasarıyı sunarak Lordlar Kamarası'ndan "işi bitirmesini" istediğini belirtti. Bir önceki yasa değişikliği girişimi, parlamentodaki tüm aşamaları tamamlamak için yeterli zaman bulamamıştı.

İşçi Partisi'nden Kim Leadbeater'ın 2024'te sunduğu yardımlı ölümü yasallaştırma önerisi, geçen yıl 20 Haziran'da Avam Kamarası'ndan 23 oy farkla geçmişti. Ancak tasarı Lordlar Kamarası'nda tüm aşamaları geçemedi; lordlar 1.200'den fazla değişiklik önerisi sundu. Tasarıyı destekleyenler, bazı lordların öneriyi engellemek için geciktirme taktikleri kullandığını savunurken; eleştirenler, tasarının savunmasız kişileri korumak için yeterli güvenceye sahip olmadığını öne sürdü.

TSİ 09.30'dan itibaren ikinci okuma tartışması yapılacak; bu aşama milletvekillerine tasarının ana ilkelerini tartışma imkânı tanıyor. Tartışma TSİ 14.30'u aşamayacak ve oylamanın bu süreden önce yapılması bekleniyor. Her iki taraf da sonucun yakın olacağını düşünüyor. BBC'ye konuşan üst düzey bir yetkili, durumu "bıçak sırtında" olarak nitelendirdi. Muhalifler, milletvekillerinin tasarıyı son değerlendirmesinden bu yana desteğin zayıfladığına inanıyor; ancak oylamayı kazanacak sayıya sahip olduklarından emin değiller.

Tasarı nasıl yasalaşabilir?

Edwards, baştan itibaren Avam Kamarası'nın geçen yıl haziran ayında onayladığı tasarıyla birebir aynı bir metin sunmak istediğini açıklamıştı. Bu durum, Lordlar Kamarası'nın tasarıyı yeniden reddetmesi hâlinde nadiren kullanılan yetkilerle lordların itirazlarını geçersiz kılma yolunu açıyor. Parlamento Yasaları uyarınca, aynı tasarı iki ardışık yasama döneminde Avam Kamarası'ndan geçerse Lordlar Kamarası ikinci kez süreci durduramıyor. Lordlar değişiklik önerisi sunabiliyor; Avam Kamarası bunları kabul ederse tasarıya ekleniyor. Ancak yetkiler, tasarının bu yasama döneminin sonunda lordların onayı olmadan yasalaşmasını mümkün kılıyor. Parlamento Yasaları en son 2004'te tilki avı yasağını geçirmek için kullanılmıştı.

Muhalifler, bu prosedürün kullanılmasının engellilik kuruluşları, hospisler ve diğerlerinin ciddi endişelerini barındıran bir yasa yaratma riski taşıdığı uyarısında bulunuyor. Geçen sefer tasarıyı destekleyen İşçi Partisi milletvekili Gareth Snell, Parlamento Yasaları'nın kullanılma olasılığına ilişkin "derin bir endişe" duyduğunu belirten bir mektuba imza attı. Snell, yardımlı ölümün önde gelen muhalifi Dame Meg Hillier ile birlikte kaleme aldığı mektupta, "Bu bizim için olağanüstü bir risk" ifadelerini kullandı. Edwards ise Parlamento Yasaları'nı kullanmak istemediğini, ancak milletvekillerinin aynı tasarıyı geçirmesinin lordları yasayı engellemek yerine incelemeye zorlayacağını savunuyor.

Tasarı cuma günü milletvekilleri tarafından desteklenirse, olası değişikliklerin tartışılacağı komite aşamasına geçilecek. Ancak tasarının arkasındakiler, Parlamento Yasaları'nın yürürlükte olması için milletvekillerinin önereceği hiçbir değişikliğe karşı çıkacaklarını açıkça belirtti; bunun yerine olası değişiklik önerilerini lordlara bırakacaklar. Milletvekilleri cuma günü tasarıya karşı oy kullanırsa tasarı düşecek. Destekçiler, tasarı geçmese bile yardımlı ölümü yasallaştırmak için en kısa sürede yeni bir girişim yapılacağını söylüyor. Bir destekçi, "Cuma günü ne olursa olsun bu, yardımlı ölümün sonu değil. Tekrar tekrar geri gelecek" dedi.

Başbakan'ın tutumu

Başbakan Andy Burnham, cuma günü oylamaya katılmayacağını, konuyla ilgili "kişisel görüşleri" olduğunu ancak bunun "parlamentonun karar vereceği bir mesele" olduğunu belirtti. Geçen ay İşçi Partisi milletvekillerine yazan Burnham, "Başbakan olarak benim rolüm, bu alanda parlamentonun iradesini uygulayan bir hükümete liderlik etmek olacak; ister yasa değişsin ister değişmesin" ifadelerini kullandı. Hükümetin tasarıda resmen tarafsız kalacağını vurguladı. Burnham, temmuz ayında palyatif ve sosyal bakımın finansmanının İngiltere ve Galler'de yardımlı ölüm değerlendirilmeden önce "düzeltilmesi" gerektiğini söylemişti. Burnham, milletvekilliği döneminde 2015'teki yardımlı ölüm oylamasında güvenceler ve baskı altında hissedilmesi endişesiyle çekimser kalmıştı. 2024'te Büyük Manchester belediye başkanıyken BBC Manchester'a, parlamentoda olsaydı Leadbeater'ın tasarısını "muhtemelen destekleyeceğini" söylemişti.