Hindistan'da 'hamamböceği' protestolarının lideri BBC'ye konuştu

Hindistan'da 'Z kuşağı hamamböceği' protestolarının kurucusu ve yüzü olan 30 yaşındaki Abhijeet Dipke, kısa sürede ülkede tanınan bir isim haline geldi. Boston Üniversitesi'nde halkla ilişkiler alanında yüksek lisansını tamamlayan Dipke, yaklaşık üç ay önce adı bile bilinmeyen bir kişiyken şimdi Maharashtra eyaletindeki memleketi Chhatrapati Sambhajinagar'da kalabalıklar tarafından çevreleniyor.

Dipke, bu ilgiyi "baş döndürücü bir yolculuk" olarak tanımladı. ABD'ye gitmeden önce yolsuzluk karşıtı hareketten doğan muhalefet partisi Aam Aadmi Party (AAP) ile üç yıl çalıştığını belirten Dipke, siyasetin kendisi için tamamen yeni olmadığını söyledi.

Hareketin fitili, 16 Mayıs'ta Dipke'nin X platformunda paylaştığı "Ya tüm hamamböcekleri bir araya gelirse?" sorusuyla ateşlendi. Bu paylaşım, işsiz gençleri hamamböceğine benzeten Hindistan Başyargıcı Surya Kant'ın sözlerine yanıt olarak yazılmıştı. Kant daha sonra sözlerinin yanlış anlaşıldığını, eleştirisinin genel olarak gençlere değil sahte diploma kullananlara yönelik olduğunu açıkladı. Ancak bu açıklama tepkileri dindirmedi.

Dipke, paylaşımı bir video oyunu oynarken tamamen kendiliğinden yazdığını ve bu kadar büyük bir harekete dönüşeceğini tahmin etmediğini anlattı. On binlerce yanıtın cesaretlendirmesiyle eski meslektaşları ve aktivistlerle birlikte hicivli bir isim taşıyan Cockroach Janta Party (CJP) partisini kurdu.

Devletten 'ulusal güvenlik' gerekçesiyle engelleme

Hareket destek kadar sert eleştiri de aldı. Hükümet yanlıları CJP'yi yoğun biçimde hedef aldı; partiye ait internet sitesi ve X hesabı Hindistan'da kısa süreliğine erişime kapatıldı. Dipke, X ve Hindistan Elektronik ve Bilgi Teknolojileri Bakanlığı'na nedenini sorduğunda, hesabın Bilgi Teknolojileri Yasası'nın 69A maddesi kapsamında askıya alındığı bilgisini aldığını söyledi. Bu madde, hükümete 'egemenlik, savunma ve devlet güvenliği' gerekçesiyle çevrimiçi bilgiyi engelleme yetkisi veriyor.

Bakanlık, BBC'nin konuya ilişkin sorularını yanıtlamadı. Ancak Indian Express ve diğer basın organları, hükümet yetkililerinin sitelerin 'ulusal güvenlik endişeleri' nedeniyle engellendiğini belirttiğini aktardı.

Dipke, kendi hükümeti tarafından ulusal güvenlik tehdidi olarak gösterilmesinin kendisini derinden yaraladığını ve Hindistan'a dönme kararını bu nedenle aldığını ifade etti. Danıştığı bir avukatın, resmi suçlama ya da yargılama olmaksızın gözaltına izin veren Ulusal Güvenlik Yasası (NSA) kapsamında tutuklanabileceği uyarısında bulunduğunu belirten Dipke, yine de dönmeyi seçtiğini söyledi. Annesinin telefon görüşmesinde gözyaşlarına boğulduğunu da ekledi.

Sınav sorusu sızıntısı hareketi büyüttü

Uzmanlara göre hamamböceği protestoları, Hindistan Başbakanı Narendra Modi hükümetinin son yıllarda karşılaştığı en büyük kitlesel eylemler arasında yer aldı. 2019'da vatandaşlık yasasına, 2020'de tarım yasalarına karşı da binlerce kişi protesto etmişti. Ancak bu kez hareketin geniş kitlelere ulaşmasını sağlayan farklı bir konu öne çıktı: Ulusal tıp giriş sınavının soru sızıntısı nedeniyle iptal edilmesi. Skandal, dini ve kast ayrımlarını aşarak öğrenciler ve orta sınıf aileler arasında yankı buldu. Sonrasında 20'den fazla öğrencinin yaşamına son verdiği bildirildi.

Hükümet verilerine göre mezunların yüzde 8'inden biraz fazlası eğitimine uygun iş bulabiliyor; mezun işsizlik oranı ise yüzde 29,1 düzeyinde. Bu oran, hiç okula gitmemiş kişilerdeki işsizlik oranının dokuz katı.

6 Haziran'da Delhi'deki Jantar Mantar'da yapılan ilk protestoya yüzlerce kişi katıldı. Dipke, aktivist Sonam Wangchuk'un 26 günlük açlık grevinin desteği artırdığını belirtti. 20 Temmuz'da parlamento binasına yürümek isteyen göstericilere polis ve paramiliter güçler göz yaşartıcı gaz, cop ve saçma kullandı; onlarca gösterici yaralandı. Hükümet ise onlarca polisin de yaralandığını açıkladı. Görüntülerin yayılmasıyla hareket büyüdü, gösteriler başka şehirlere taşındı.

25 Temmuz'da Eğitim Bakanı Dharmendra Pradhan istifa etti. Pradhan, istifasının "ulusal karşıtı unsurların durumdan faydalanmamasını sağlamak" amacıyla gerçekleştiğini söyledi.

Dipke, CJP'nin artık iktidarı hesap vermeye zorlayan bir baskı grubuna dönüştüğünü belirtti. Yeni kampanyasının odağında Hindistan kırsalındaki devlet okullarının koşulları var. Ziyaret ettiği Maharashtra'nın Hingoli bölgesindeki bir okulda kız öğrenciler için tuvalet bulunmadığını, süresi geçmiş gıda paketlerinin öğle yemeğinde kullanıldığını; bir başka okulda ise zemin, duvar ve tavanda çatlaklar olduğunu gördü.

Dipke, kendini içe dönük biri olarak tanımlasa da hareketi ayakta tutmak ve insanların bağladığı umudu sürdürmek için kalabalıkların arasında olmayı sürdürüyor. Eleştirmenlerin bir bölümü, CJP'nin Müslümanları ve alt kasttan Hintlileri ilgilendiren tartışmalı konulardan kaçındığını savunuyor. Dipke bu eleştiriyi reddediyor ve mitinglerde Dalit ikonu BR Ambedkar'la özdeşleşen 'Jai Bhim' sloganının yanı sıra 'Hindu-Müslüman siyaseti artık işe yaramayacak' ifadelerinin de yükseldiğini aktarıyor.