Sharpeville katliamından sağ kalanlar 66 yıl sonra adalet istiyor

Güney Afrika'da 66 yıl önce düzenlenen ve Sharpeville katliamı olarak bilinen olayda polisin ateş açması sonucu hayatını kaybedenlerin yakınları ve sağ kalanlar, faillerin yargılanmasını engelleyen yasanın iptali için hukuki mücadele başlattı.

21 Mart 1960'ta beyaz azınlık hükümetinin baskıcı yasalarını protesto etmek için toplanan binlerce siyahi göstericiye polis ateş açmıştı. En az 69 kişi hayatını kaybetmiş, 200'den fazla kişi yaralanmıştı. Son araştırmalar ölü sayısının 91'e kadar çıkabileceğini gösteriyor.

Katliamdan sağ kurtulan 86 yaşındaki Abraham Mofokeng, omurgasında hâlâ kurşun taşıyor. BBC'ye konuşan Mofokeng, "O dönemde bize insan gibi davranılmıyordu. Tek işe yaradığımız şey çalışmaktı. Sorgulayamazdınız, size ne söylenirse onu yapmanız gerekiyordu" dedi.

Mofokeng, dönemin Pan Afrikanist Kongresi liderlerinin çağrısı üzerine, siyahilerin hareket özgürlüğünü kısıtlayan ve halk arasında 'dompas' olarak bilinen pasaport uygulamasını protesto etmek için Sharpeville'deki polis karakoluna yürüyüşe katılmıştı. Binlerce kişi barışçıl bir protesto beklerken polis ateş açtı.

Ölenlerin yakınları ve sağ kalanlar tazminat istiyor

Katliamın ardından çıkarılan 1961 tarihli Tazminat Yasası, polis ve hükümeti Sharpeville olaylarıyla ilgili cezai veya hukuki sorumluluktan korumuştu. 30 yılı aşkın demokratik yönetime rağmen bu yasa hâlâ yürürlükte.

Güney Afrikalı sivil toplum kuruluşu İnsan Hakları İçin Avukatlar (Lawyers for Human Rights) ve İngiltere merkezli Leigh Day hukuk firması, yüksek mahkemeye başvurarak yasanın 1994 anayasasına aykırı olduğunu savunuyor. Davayla birlikte, mağdurların toplu tazminat talebi için sınıf davası açılması da isteniyor.

Davayı yürüten avukatlardan Charne Tracey, "Bireysel tazminatın yanı sıra toplumun iyileşmesi için onarım talep ediliyor. Sharpeville'in unutulmuş bir topluluk olduğunu hissediyorlar" dedi. Tracey, sınıf davasında yaklaşık 70 kişinin yer alabileceğini belirtti.

Gerçek ve Uzlaşma Komisyonu yetersiz kaldı

Apartheid dönemi suçlarını araştırmak için Nelson Mandela hükümeti tarafından kurulan Gerçek ve Uzlaşma Komisyonu (TRC), mağdurlar ile failleri bir araya getirmesiyle takdir toplamış ancak Sharpeville kurbanları için adalet sağlayamamıştı. Hiçbir polis memuru Sharpeville olayları için af başvurusunda bulunmamıştı.

Anayasa hukuku uzmanı Profesör Frans Viljoen, söz konusu yasanın yürürlükten kaldırılmasının önemli olduğunu belirterek, bunun geçmişle hesaplaşmanın bir parçası olacağını söyledi.

Hükümet ise BBC'ye, yıllardır apartheid mağdurlarını desteklediğini ve desteklemeye devam edeceğini, ancak sağ kalanların ve ailelerinin hukuki yollara başvurmasına karşı olmadığını açıkladı. Adalet Bakanlığı, TRC tarafından tanınan 560 mağdura toplam yaklaşık 31 milyon dolar ödendiğini, Sharpeville'den henüz başvurmayanların da öne çıkmasının teşvik edildiğini bildirdi.

Mofokeng, "Apartheid öldü ve gömüldü. Kazanmak sadece bizim için değil, gelecek nesiller için de tam bir iyileşme getirir" dedi.