AB orman yasasını zayıflatmak için ABD lobisi devrede

Çevre kuruluşu Mighty Earth'ün yeni araştırmasına göre ABD'li şirketler ve ticaret birlikleri, dünyanın ormanları korumaya yönelik en ilerici mevzuatı olarak nitelendirilen AB Ormansızlaşma Yönetmeliği'ni (EUDR) geciktirmek ve zayıflatmak amacıyla iki yıl süren yoğun bir lobi kampanyası yürüttü. Cargill, Bunge, Mondelēz ve US Soybean Export Council (ABD Soya İhracat Konseyi) gibi büyük ABD firmaları ile çok sayıda başka şirket ve kuruluşun yönetmeliği etkilemek için 350'den fazla toplantı yaptığı belirtildi.

ABD'li şirket temsilcileri ve sektör grupları, yönetmeliği rayından çıkarmaya yönelik ortak bir kampanya yürütüldüğü iddiasını reddediyor. Görüşmelerde AB yetkililerine uygulamaya ilişkin meşru kaygıların iletildiğini savunuyorlar.

EUDR, ormansızlaştırılmış arazilerden gelen sığır, kakao, kahve, palmiye yağı, kauçuk, soya ve ahşap gibi ürünlerin ithalatını yasaklıyor. Düzenleme 2023'te ortaya konduğunda dönemin Avrupa çevre komiseri Virginijus Sinkevičius bunu "bu konuları dünya çapında ele alan en iddialı yasal girişim" olarak tanımlamıştı. Yürürlüğe girişi o zamandan bu yana iki kez ertelenen yönetmelikte emtiaların kaynağının titizlikle izlenmesine ilişkin hedef önemli ölçüde yumuşatıldı. Yasa Aralık ayında yürürlüğe girecek.

ABD kuruluşlarıyla 350'den fazla toplantı

Mighty Earth'ün incelemesi, 24 büyük ABD şirketi, ticaret birliği ve sektör kuruluşunun Temmuz 2024 ile Temmuz 2026 arasında Avrupa Parlamentosu üyeleriyle en az 173, Avrupa Komisyonu'nun üst düzey yetkilileriyle de 178 toplantı yaptığını ortaya koydu. Avrupa Komisyonu ile en çok görüşen ABD kuruluşları arasında National Alliance of Forest Owners (Ulusal Orman Sahipleri Birliği), Advanced Woody Biomass Alliance, US Soybean Export Council, Bunge, AB nezdindeki Amerikan Ticaret Odası (AmCham EU) ve Cargill yer aldı. Cargill iki, Bunge bir, Mondelēz ise sekiz toplantı gerçekleştirdi.

Kuruluşa göre lobi faaliyeti ABD Kongresi, ABD Tarım Bakanlığı, ABD Ticaret Temsilciliği Ofisi ve Beyaz Saray üzerinden de yürütüldü. Temmuz 2025'te Trump ile Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen'in İskoçya'daki bir golf sahasında görüşmesinden iki hafta sonra taraflar, ABD'ye EUDR konusunda özel muamele vaat eden ortak bir açıklama yayımladı. Komisyon, ABD'nin "küresel ormansızlaşma açısından ihmal edilebilir risk taşıdığını" belirtti. Açıklamada AB'nin, "ABD ile AB arasındaki ticareti gereksiz yere etkilemekten kaçınmak amacıyla ABD'li üretici ve ihracatçıların kaygılarını ele almak" için çalışacağı da ifade edildi.

Mighty Earth, araştırmasının AB'nin lobi faaliyetleri konusunda daha fazla şeffaflık sağlaması ve sivil topluma daha fazla erişim tanıması gerektiğini gösterdiğini bildirdi. Kuruluşun kıdemli danışmanı Isabel Fernandez, "Analizimiz, büyük ABD işletmeleri, ticaret kuruluşları ve hükümet yetkililerinin, bizzat müdahale etmeyi teklif eden Başkan Trump'a kadar uzanan amansız ve agresif bir kampanya yürüttüğünü ortaya koydu" dedi.

Bu yılın başlarında Trump yönetiminden bir heyet, yasanın ABD'li üreticilerin maliyetlerini artıracağını savunarak AB başkentlerini ziyaret etmişti. ABD'nin AB Büyükelçisi Andrew Puzder de yasayı eleştirerek ormansızlaşma riski taşımayan ülkelere uygulandığında ciddi maliyetler getirirken çevresel faydasının önemsiz kalacağını öne sürmüştü.

Şirketler: Görüşmeler yapıcıydı

ABD'li şirket kuruluşları, görüşmelerinin amacının yönetmeliği daha iyi anlamak ve geliştirmek olduğunu belirtiyor. AmCham EU, EUDR uygulamasındaki zorluklara dikkat çektiklerini ancak rollerinin yapıcı olduğunu savundu. US Soybean Export Council ise ertelenme ya da muafiyet istemediklerini, yalnızca geçiş süresi tanınmasını tercih ettiklerini açıkladı. Bunge, ormansızlaşmadan arındırılmış tedarik zincirlerine bağlı olduğunu ve Arjantin, Brezilya ile Paraguay'ın öncelikli bölgelerinde soya tedarikinde çiftlik düzeyinde tam izlenebilirlik sağladığını bildirdi. Cargill ve Mondelēz ise The Guardian'ın yorum talebine kayıtlı yanıt vermedi.

AB mevzuatı, yürürlüğe girdiği andan itibaren birlik pazarına ürün sunan ithalatçı ve ihracatçıları bağlayacak. Ormansızlaşma riski düşük ülke ve bölgeleri belirleyen bir sınıflandırma sistemi uygulanması öngörülüyor; şirketlerin tedarik zincirlerinin kaynağını belgeleyebilmesi için işletmelerin hazırlık yapması gerekiyor.