Sendika liderinden üçlü kilit uyarısı: ahlaki değil

Unite sendikasının genel sekreteri Sharon Graham, devlet emekli maaşlarının her yıl belirli bir oranda artırılmasını sağlayan üçlü kilidin (triple lock) kaldırılmasının "ahlaki açıdan yanlış" olacağı uyarısında bulundu. Graham'ın bu açıklaması, Başbakan Andy Burnham'ın İşçi Partisi konferansındaki ilk konuşmasını yapmaya hazırlandığı sırada geldi.

Başbakan Burnham, BBC'ye verdiği demeçte, konuşmasında kullanım anında ücretsiz, NHS tarzı bir sosyal bakım sistemi kurma "vizyonunu" ortaya koymak istediğini belirtti. Bu tür bir bakım sisteminin nasıl finanse edileceğine dair spekülasyonlar artıyor; seçenekler arasında üçlü kilidin kaldırılması da yer alıyor.

İşçi Partisi'nin genel başkan yardımcısı Lucy Powell, BBC Breakfast'a yaptığı açıklamada, partinin üçlü kilide bağlı olduğunu ve bunun 2024 seçim bildirgesinde yer aldığını söyledi.

Üçlü kilit nedir?

16 yıldır yürürlükte olan üçlü kilit, devlet emekli maaşının her nisan ayında en az %2,5 oranında veya enflasyon ya da ortalama kazanç artışından hangisi daha yüksekse o oranda artmasını garanti ediyor.

Graham, BBC Radio 4'ün Today programına konuştu ve üçlü kilidin kaldırılmasının, eski başbakan Sir Keir Starmer döneminde sevilen bir uygulama olmayan Kış Yakıt Ödeneği'nin (Winter Fuel Allowance) kaldırılmasını tekrarlama riski taşıdığını belirtti.

"Emeklilerin cebine göz dikmek yerine, denklemin diğer tarafına geçip üçlü kilit gibi bir şeyi durdurmadan çok önce servet vergileri gibi şeyleri düşünmemiz gerekiyor" dedi.

Graham, "Sosyal bakımı finanse etmek için yılda yaklaşık 12.500 sterlin alan bir gruptan güvencelerini almak yanlıştır; bence bu ahlaki açıdan yanlıştır" diye ekledi ve mevcut emekli maaşlarının G7 ülkeleri arasında en düşük seviyede olduğunu vurguladı.

Salı sabahı Powell, üçlü kilidin bir seçim bildirgesi taahhüdü olduğunu hatırlattı. Gelecek seçime kadar yürürlükte kalıp kalmayacağı sorusuna karşılık, "İzleyicilerinize kesinlikle garanti ederim ki üçlü kilide bağlıyız, bu bizim bildirgemizde var" dedi. Powell ayrıca, "Üçlü kilit şu anda emekliler için gerçekten işe yarıyor: bu parlamento dönemi boyunca devlet emekli maaşının değerini yılda yaklaşık 2.000 sterlin artıracak" ifadelerini kullandı.

Sosyal bakımın finansmanı tartışması

Burnham, BBC'ye yaptığı açıklamada, insanların daha bağımsız yaşamasına yardımcı olacak yeni bir sosyal bakım sistemi önerisini ortaya koydu. İngiltere'deki sosyal bakımın "Amerikan sağlık sisteminin adaletsizliği gibi olduğunu, toplumun en savunmasız kesimlerinin her şeyini kaybedebileceğini" söyledi ve finansman konusunda "şu anda hiçbir şeyin masada olmadığını" ima etti.

NHS'nin aksine, sosyal bakım hizmetten yararlanma anında ücretsiz değildir. İngiltere ve Kuzey İrlanda'da 23.250 sterlinin üzerinde birikimi olan kişiler, bakım masrafları için belediyelerinden yardım alma hakkına sahip değildir. Galler ve İskoçya'da ise farklı uygunluk kuralları geçerlidir.

Şu anda hükümet için gençler ve iş konusunda bağımsız bir inceleme yürüten eski İşçi Partisi bakanı Alan Milburn, üçlü kilidin sosyal bakımı finanse etmek için kaldırılmasının başbakanın "almaya hazır olduğu türden bir karar" olduğunu söyledi.

BBC'nin Political Thinking podcast'inde Milburn'e, Burnham'ın yeni sosyal bakım planlarının üçlü kilitten kurtularak finanse edilip edilemeyeceği soruldu. Milburn, "Andy bu konuda kesinlikle haklı, sosyal bakım sistemi bozuk... Bu gerçekten büyük bir karar olacak. Ama bu, onunla yaptığım her konuşmadan emin olduğum üzere, almaya hazır olduğu türden bir karar" yanıtını verdi.

Burnham'ın konuşmasında ayrıca Britanya'nın elektrik şebekesine yatırım yapacak "Great British Grid" adlı yeni bir devlet kurumu duyurması bekleniyor.