Londra'da 'öde-sonra-öde' yardım planları ne kadar kullanılıyor?

Londra'da artan yaşam maliyetiyle birlikte bazı kafe ve kitapçılar, topluluk bağışlarıyla finanse edilen ve ihtiyaç sahiplerinin ücretsiz ürün alabildiği 'pay-it-forward' (öndeki kişiye öde) sistemlerini uyguluyor. Bu sistemlerin ne kadar yaygın kullanıldığı ve insanların bu yardımları kullanmaktan çekinip çekinmediği merak konusu.

Londra'nın merkezindeki Host Cafe, bu sistemlerden birine ev sahipliği yapıyor. St Mary Aldermary kilisesinde bulunan kafenin müdürü Barbara Gornicka, birkaç kural dışında sistemin herkese açık olduğunu belirtiyor: "Bu, o gün içeceklerinin ücretini karşılamak isteyen herkes tarafından kullanılabilir."

Kafede, ihtiyaç sahipleri tezgahta ücretsiz içecek istemek yerine, içecek panosundan polimer kil kalplerden birini alıp tezgaha getirebiliyor. Gornicka, bu yöntemin insanların utanmasını engellemeyi amaçladığını söylüyor: "Herkes, özellikle kalabalık bir kuyruktayken 'ücretsiz bir içecek alabilir miyim' diyemez."

Düzenli kullanıcı: Paul Atherton

17 yıldır evsizlikle mücadele eden Paul Atherton, bu kafenin düzenli müşterilerinden. Bu yıl Londra Şehri'nin fahri hemşeriliğiyle ödüllendirilen Atherton, bir sandviçe harcayabileceği parayla ayakta kaldığını söylüyor: "Bu şehirde oturup Wi-Fi kullanma, bir kahve içme ve toplumun bir parçası hissetme imkanı olmasaydı hayatta kalamazdım." Aylık depolama masraflarını düştükten sonra günde 4 sterlinle geçindiğini belirten Atherton, bu tür sistemlerin "hayat kurtardığını" ifade ediyor.

Ancak London School of Economics ekonomisti Prof Joan Costa-i-Font, bu sistemlerin "küçük bir damla" olduğunu ve yapısal sorunları çözmediğini kaydediyor: "Bir fincan kahve hiç olmamasından iyidir, ama asıl sorun büyüktür. Bu, bir nezaket işaretidir."

Gornicka, sistemin farklı kesimlerden insanlar tarafından daha çok kullanılmasını istiyor: "Hedefim, bu sistemin yalnızca kahve parası olmayanlar için olması değil, insanların kendini güvende hissedip kullanabilmesi."

Camberwell'de kitapçı örneği

Thames Nehri'nin güneyinde, Camberwell semtindeki bağımsız kitapçı Lala Books da benzer bir sistem işletiyor. Sahibi Danielle Moylan, fonun herkes tarafından bir kitap veya derginin tamamını ya da bir kısmını karşılamak üzere kullanılabildiğini söylüyor. Sistem özellikle gençler arasında popüler; artan kiralar ve geçim maliyeti nedeniyle zorlanan gençler bu yardımı kullanabiliyor.

Moylan, insanların bu yardımı kullanmaktan çekindiklerini gözlemliyor: "'Kendimi kötü hissediyorum' diyenler çok; ya da 'yeterince fakir değilim' ya da 'yeterince mağdur değilim' düşüncesi var." Oysa sistem, yeni bir kitap alacak kadar parası olmayan herkes için kuruldu. Dükkanda ayrıca arka tarafta, üzerinde hediye çeki bulunan zarf kutuları var. Herkes, normal hediye çeklerinden ayırt edilemeyen bu çekleri alabiliyor.

Bu sistemin kötüye kullanılabileceği endişesini aktaran Moylan, "Hayır" yanıtını veriyor: "Bazen böyle bir sistemi işletmenin zor kısmı bu. Bunun topluluk fonunun bir parçası olduğunu kabul etmeniz gerekiyor." Bir müşterinin arkadaşının doğum günü için kitap aldığını, başka birinin de yerel bir ilkokul için 30 kitap temin ettiğini anlatıyor.

Bu fikri ilkokula taşıyan ebeveyn Gillian Lewis, "Camberwell ve Southwark'lı insanların para verip bu parayla köşedeki çocuklara kitap alınması hoş bir düşünce" diyor.

Moylan ayrıca şunları ekliyor: "Bir hafta parası yetmediği için sistemi kullanıp, iki ay sonra geri dönüp bağış yapmak istediğini söyleyenler bile oluyor."