Kutup girdabındaki erken zayıflama İngiltere havasını etkileyebilir

Arktik bölgesinin yüksek atmosferinde kış aylarında genellikle Kuzey Kutbu çevresinde güçlü rüzgarlar eser ve bu rüzgarlar dünyanın en soğuk havasının bir kısmını kutup bölgesine hapseder. Ancak kutup girdabı olarak bilinen bu hava akımı son günlerde zayıfladı ve konumunu değiştirdi. Bilim insanları, bu tür bozulmaların kışın ortasında görülebildiğini, fakat kasım ayı başında bu kadar erken bir bozulmanın modern gözlemlerde benzeri olmadığını belirtiyor.

Geçmiş yıllarda benzer bozulmaların ardından bazen Avrupa ve Kuzey Amerika'nın bazı bölgelerinde daha soğuk hava koşulları yaşandı. Ancak bu olay mevsimin bu kadar erken bir döneminde gerçekleştiği için karşılaştırma yapılabilecek çok az tarihsel örnek bulunuyor ve bu durum mevcut kış tahminlerini daha da belirsiz hale getirebilir.

Kutup girdabı nedir, nasıl zayıflar?

Kutup girdabı her sonbaharda Arktik'te sıcaklıkların düşmesiyle oluşur. Dünya yüzeyinin yaklaşık 15-50 kilometre yukarısındaki stratosferde güçlü batı rüzgarları oluşur ve en soğuk havayı kutup çevresinde tutar. Atmosferik bozulmalar, yükseklerdeki havanın ısınmaya başlamasına ve girdap rüzgarlarının zayıflamasına yol açabilir. Ani stratosferik ısınma (SSW) olarak adlandırılan bu olay, zamanla güçlü batı rüzgarlarının doğuya dönmesine neden olabilir. Takip eden gün ve haftalarda bu değişiklikler jet akımının konumunu değiştirebilir, blokajlı hava düzenleri olasılığını artırabilir; bu da daha kuru hava ile birlikte kuzey veya doğudan gelen soğuk rüzgarların Arktik havasını getirmesi anlamına gelir. Ayrıca özellikle İngiltere'nin doğusunda kar olasılığını da artırabilir.

Çoğu SSW olayı kışın ortasında görülürken, şu anda güçlü rüzgarlarda dramatik bir zayıflama yaşanıyor ve bazı tahminler kasım ortasına kadar kutup girdabı rüzgarlarının tersine dönebileceğini gösteriyor. Bu zayıflama nedeniyle girdap gerildi ve kısa süreliğine Arktik çevresinde iki küçük akıma bölündü.

İngiltere Meteoroloji Ofisi'nden (Met Office) baş iklim bilimci Jeff Knight, BBC'ye yaptığı açıklamada, "75 yıllık gözlem geçmişimize baktığımızda bunun kayıtlara geçen en erken olay olduğu görülüyor... çoğu uzman bunun çok sıra dışı bir olay olduğu konusunda hemfikir" dedi. Şu ana kadar kaydedilen en erken büyük SSW olayı 28 Kasım 1969 ve 2025 yıllarında yaşandı.

Bu kadar erken bir olayın nedenleri net değil. Bu durum hava düzenlerimizin doğal değişkenliğinin bir parçası olabilir. Ancak "normal" bir El Niño yılında bunun genellikle kış sonuna doğru kutup girdabında zayıflamaya yol açabileceği de biliniyor. El Niño sırasında Pasifik'in daha sıcak suları tropikal bölgelerdeki hava durumunu doğrudan etkilerken, gezegen dalgaları olarak bilinen atmosferdeki enerji dalgaları kutup bölgelerinde bile bozulmalara neden olabilir. Bu dalgalar kutup girdabını konumundan itebilir ve akımı parçalayabilir. Knight, mevcut rekor El Niño'nun dünya çapındaki hava düzenlerinde benzeri görülmemiş bir bozulmaya yol açtığını ve bu SSW olayının olasılığını "artırmış olabileceğini" öne sürdü. Ancak bu kadar nadir bir olay olduğu için yeterli kanıt bulunmadığını ekledi. Güçlü El Niño ile SSW olayının erken başlaması arasındaki bağlantı belirsizliğini koruyor ve daha fazla araştırmaya ihtiyaç var.

İngiltere'de kış tahminleri ve olası etkiler

Met Office tarafından yayımlanan uzun vadeli tahminler, İngiltere'de kışın fırtınalı başlama olasılığının daha yüksek olduğunu, ardından kış sonunda daha soğuk bir dönemin gelebileceğini gösteriyordu. Bu, El Niño düzeninden beklenenlerle tutarlıydı. Ancak bu olağandışı erken SSW olayı geniş çapta beklenmiyordu. Reading Üniversitesi'nden meteorolog Profesör Andrew Charlton-Perez, "SSW'ye tipik tepki Avrupa ve İngiltere üzerinde daha soğuk ve daha kuru koşulların görülmesidir" dedi. "Daha önce böyle bir SSW olayı görmediğimiz için şu anda bir soğuk dönem öngörmek daha zor" diye ekledi.

Arktik henüz kışın ilerleyen dönemlerindeki kadar soğuk değil ve kutup girdabı da yakın zamanda oluştu. Hava düzenleri üzerindeki olası etkisi kış ortasındaki bir bozulmaya göre daha zayıf olabilir. Hava henüz kış ortası sıcaklıklarında olmadığı için İngiltere'de soğuk ve karlı hava kesin değil. Önümüzdeki haftalarda kar olasılığı düşük olsa da, ortalamanın altında seyreden kuraklığın devam etmesi rezervuarların yeniden dolması açısından endişe verici olabilir.

Uzun vadeli tahminler, büyük ölçekli iklim sinyallerine ve bunların geçmiş yıllarda hava düzenlerini nasıl etkilediğine dayanıyor. Bu sonbahar ve kış için tahminlerin çoğu, olağanüstü güçlü El Niño'nun etkisine odaklanmıştı ve kışın fırtınalı başlayıp ocak ayından itibaren daha soğuk ve kuru koşullara dönüşebileceğine işaret ediyordu. Ancak kutup girdabındaki bu olağandışı erken bozulma ve SSW, meteorologları modern karşılaştırmaların çok az olduğu bir durumla karşı karşıya bırakıyor. Charlton-Perez'e göre endişe verici olan, bu olayın önümüzdeki aylarda ani stratosferik ısınmayla ilişkili tipik kuru hava düzenini ve yağış eksikliğini getirmesi olurdu. İngiltere ve Galler'in büyük bölümü hâlâ kuraklık yaşıyor ve son derece düşük rezervuarların dolması için daha yağışlı bir kışa güvenmemiz gerekiyor. Uzmanlar şimdilik kutup girdabındaki son değişikliklerin kış görünümünü değiştirip değiştirmeyeceğini bilmek için çok erken olduğunu vurguluyor.