Kutup girdabı rekor erken zayıfladı: İngiltere'de kar belirsiz

Arktik bölgesinin yüksek atmosferinde kış aylarında genellikle Kuzey Kutbu çevresinde güçlü rüzgarlar eser ve Dünya'nın en soğuk havasını kutup bölgesine hapseder. Ancak kutup girdabı olarak bilinen bu hava akımı son günlerde zayıfladı ve konum değiştirdi.

Bilim insanlarına göre bu tür bozulmalar kış aylarında görülebilir, fakat kasım başında bu kadar erken bir olay modern gözlem kayıtlarında eşi benzeri görülmemiş bir durum. Geçmiş yıllarda benzer bozulmaların ardından bazen Avrupa ve Kuzey Amerika'nın bazı bölgelerinde daha soğuk hava etkili oldu.

Ancak olayın sezonun bu kadar erken döneminde yaşanması nedeniyle karşılaştırma yapılabilecek tarihsel örnek sayısı çok az. Bu durum, mevcut kış tahminlerini daha da belirsiz hale getirebilir.

Kutup girdabı nedir, nasıl zayıflar?

Kutup girdabı her sonbaharda Arktik'te sıcaklıkların düşmesiyle oluşur. Yer yüzeyinin yaklaşık 15-50 kilometre yukarısındaki stratosferde güçlü batı rüzgarları oluşur ve en soğuk havayı kutup çevresinde tutar.

Atmosferdeki bozulmalar, yükseklerdeki havanın ısınmaya başlamasına yol açarak girdap rüzgarlarını zayıflatabilir. Ani stratosferik ısınma (SSW) olarak adlandırılan bu süreç, zamanla güçlü batı rüzgarlarının doğuya dönmesine neden olabilir.

Sonraki günler ve haftalarda bu değişimler jet akımının konumunu değiştirebilir; blokajlı hava düzenlerinin oluşma olasılığını artırarak daha kuru koşullar ve kuzey ya da doğudan gelen soğuk rüzgarlarla Arktik havasının taşınmasına yol açabilir. Bu da özellikle İngiltere'nin doğusunda kar olasılığını güçlendirebilir.

SSW olayları genellikle kışın ortasında görülür. Ancak şu anda güçlü rüzgarlarda çarpıcı bir zayıflama yaşanıyor; bazı tahminler kasım ortasına kadar kutup girdabı rüzgarlarının yön değiştirebileceğini gösteriyor. Bu zayıflama nedeniyle girdap uzadı ve kısa süreliğine Arktik çevresinde iki küçük akıma ayrıldı.

Rüzgarlar zayıflamaya devam eder ve tahmin edildiği gibi yön değiştirirse bu, büyük bir SSW olayı olarak adlandırılacak.

Met Office'te (İngiltere Meteoroloji Ofisi) baş iklim bilimci Jeff Knight, BBC'ye yaptığı açıklamada, "75 yıllık gözlem geçmişimize baktığımızda bunun kayıtlardaki en erken olay olduğu görülüyor… uzmanların çoğu bunun çok sıra dışı bir olay olduğu konusunda hemfikir" dedi.

Şu ana kadar kaydedilen en erken büyük SSW olayı 28 Kasım 1969'da yaşandı. 2025'teki olayın da benzer şekilde erken gerçekleşmesi dikkat çekiyor.

Bu kadar erken bir olayın nedeni net değil. Durum, hava düzenlerimizin doğal değişkenliğinin bir parçası olabilir. Ancak "normal" bir El Niño yılında kutup girdabının kış sonuna doğru zayıflayabildiği de biliniyor. Pasifik'teki daha sıcak sular El Niño sırasında tropikal bölgelerdeki havayı doğrudan etkilerken, gezegen dalgaları olarak bilinen atmosferik enerji dalgaları kutup bölgelerinde bile bozulmalara yol açabilir. Bu dalgalar kutup girdabını konumundan çıkarıp akımı parçalayabilir.

Knight, mevcut rekor El Niño'nun dünya çapındaki hava düzenlerinde benzeri görülmemiş bozulmalara yol açtığını belirterek, bunun "bu SSW olayı için zemin hazırlamış olabileceğini" söyledi. Ancak olayın çok nadir olması nedeniyle yeterli kanıt bulunmadığını ekledi. Güçlü El Niño ile SSW'nin erken başlaması arasındaki bağ net değil ve daha fazla araştırma gerektiriyor.

Kış tahminleri ve olası etkiler

Met Office'in uzun vadeli tahminleri, İngiltere'de kışın fırtınalı başlama olasılığının daha yüksek olduğunu, ardından kış sonunda daha soğuk bir dönemin gelebileceğini gösteriyordu. Bu, El Niño düzenine ilişkin beklentilerle uyumluydu. Ancak bu olağandışı erken SSW olayı geniş çapta beklenmiyordu.

Reading Üniversitesi'nden meteorolog Profesör Andrew Perez-Charlton, "SSW'ye tipik tepki Avrupa ve İngiltere üzerinde daha soğuk ve kuru koşullardır" dedi. "Daha önce böyle bir SSW olayı görmediğimiz için şu anda bir soğuk dalgasını öngörmek daha zor" diye ekledi.

Arktik henüz kışın ilerleyen dönemlerindeki kadar soğuk değil ve kutup girdabı da yakın zamanda oluştu. Bu nedenle hava düzenleri üzerindeki etkisi kış ortasındaki bozulmalara göre daha zayıf olabilir. Hava henüz kış ortası sıcaklıklarında olmadığı için İngiltere'de soğuk ve karlı hava garanti değil.

Önümüzdeki haftalarda kar olasılığı düşük olsa da ortalamanın altında yağışlı koşulların sürmesi, baraj ve rezervuarların dolması açısından endişe yaratabilir. İngiltere ve Galler'in büyük bölümü hâlâ kuraklık koşullarında ve son derece düşük rezervuar seviyelerini doldurmak için daha yağışlı bir kışa ihtiyaç var.

Uzmanlar, kutup girdabındaki son değişimlerin kış görünümünü değiştirip değiştirmeyeceğini bilmek için henüz erken olduğunu vurguluyor.