Delhi'de Diwali öncesi hava kirliliği yükseldi

Hindistan'ın başkenti Delhi'de kış mevsiminin yaklaşmasıyla hava kirliliği yeniden artıyor. Ölçümlerde PM2.5 parçacıklarını esas alan hava kalitesi endeksi (AQI) 300'ün üzerine çıktı ve endeks 'çok kötü' kategorisine girdi. Bu durum milyonlarca kişinin sağlığı açısından endişe yaratıyor. Uzun süre kirli havaya maruz kalmak solunum yolu hastalıklarına yol açabiliyor ve mevcut rahatsızlıkları kötüleştirebiliyor; çocuklar ve yaşlılar özellikle risk altında.

Yetkililer, kademeli müdahale planı GRAP'ın (Graded Response Action Plan) ikinci aşamasını devreye alarak toz, araç emisyonları ve diğer kirlilik kaynaklarını azaltmaya yönelik tedbirler başlattı. GRAP, kirlilik seviyesi yükseldikçe daha sıkı hale gelen acil önlemler seti. Yeni kısıtlamalar arasında daha yoğun yol temizliği, özel araç kullanımını caydırmak için daha yüksek park ücretleri ve toplu taşıma hizmetlerinin artırılması yer alıyor. Delhi Metrosu hafta içi günlere 20 ek sefer ekledi; kamu kurumlarına trafik yoğunluğunu azaltmak için mesai düzenlemesi yapılması talimatı verildi.

Yetkililer, önlemlerin hava kalitesinin önümüzdeki günlerde de çok kötü seviyede kalacağı tahminleri üzerine alındığını belirtti.

Her kış aynı sorun

Delhi ve kuzey Hindistan'ın komşu bölgeleri her kış tehlikeli hava koşullarıyla mücadele ediyor; özellikle Hindistan'ın en büyük festivallerinden Diwali'nin yaklaştığı günlerde bu sorun artıyor. Işık, lamba ve havai fişeklerle kutlanan festival, atmosfere ince parçacıklar ve zararlı gazlar salarak kentteki kirliliği daha da kötüleştiriyor.

Yıllık kirlilik krizinin nedenleri arasında araç egzozları, sanayi emisyonları, düşen sıcaklıklar, düşük rüzgar hızı ve komşu eyaletlerde anız yakılması bulunuyor. Delhi, ekim ayında sekiz yılın en düşük ortalama AQI değerini kaydetmişti. Uzmanlar kirlilikteki ani artışı düşen sıcaklıklara, yavaş rüzgarlara ve komşu Pencap ile Haryana eyaletlerinde anız yakımının artmasına bağlıyor. Yakın zamanda yaşanan fırtına yağmur ve kuvvetli rüzgarla havayı temizlemişti; ancak hava durgunlaşınca kuzeybatı rüzgarları yanan tarlalardan dumanı başkente taşıdı.

Hindistan'ın kirlilik denetim kurumu 301-400 arası AQI değerlerini 'çok kötü', 400 üzerini 'şiddetli' olarak sınıflandırıyor. Çarşamba sabahı Delhi'nin AQI değeri 377 olarak ölçüldü.

Havai fişek kısıtlaması

Diwali'nin birkaç gün sonra başlayacak olması, havai fişeklerin kirliliği daha da artıracağı endişesini beraberinde getiriyor. Geçen yıl, mahkemenin daha az kirletici fişek kullanılması yönündeki talimatına rağmen Delhi festivalin ardından zehirli bir sisle uyanmıştı. Yetkililer yıllar içinde havai fişeklere yönelik üretim, satış ve kullanım yasakları da dahil olmak üzere çeşitli kısıtlamalar getirdi; ancak bu kısıtlamaların uygulanması zor oldu.

Pazartesi günü Hindistan Yüksek Mahkemesi, Delhi ve çevresinde sertifikalı 'yeşil' havai fişeklerin sınırlı bir süre için üretilmesine, satılmasına ve kullanılmasına izin verdi. Mahkeme, fişeklerin sadece 7 ve 8 Kasım tarihlerinde Diwali hafta sonu boyunca yerel saatle 06:00-07:00 (GMT 00:30-01:30) ve 20:00-22:00 (GMT 14:30-16:30) saatleri arasında yakılabileceğini kararlaştırdı. Ayrıca hastaneler, bakımevleri, okullar ve diğer belirlenmiş sessizlik bölgelerinin 300 metre yakınında havai fişek yasaklandı.

Yeşil havai fişekler, geleneksel fişeklere göre daha az emisyon üretmek üzere değiştirilmiş kimyasal formüller kullanıyor. Bu fişeklerin üzerinde, alıcıların ve yetkililerin üretici ve sertifika bilgilerini doğrulamasına olanak tanıyan QR kodlar bulunması gerekiyor. Ancak sadece onaylı fişeklerin satılmasını sağlamak hâlâ büyük bir zorluk olarak duruyor. Mahkeme son kararında, tam yasak dönemlerinde bile geleneksel fişeklerin yeşil alternatif olarak satılmaya devam ettiğini kabul etti. Polisin belirlenen satış bölgelerinde devriye gezmesi, rastgele QR kod kontrolleri yapması ve yasa dışı fişeklere el koyması istendi.

Delhi yönetimi, kirliliğin özellikle şiddetli olduğu dönemlerde karma eğitim, evden çalışma düzenlemeleri ve bazı araçlara kısıtlama gibi önlemler de uyguluyor.

Sorun sadece başkentle sınırlı değil. Hindistan'ın finans merkezi Mumbai de son bir ayda yüksek kirlilik seviyeleri kaydetti. 24 Ekim'de Mumbai'nin AQI değeri 322'ye ulaşarak 'çok kötü' kategorisine girmişti. Artış, düşük rüzgar hızı, inşaat tozu, çöp yakımı, havai fişek emisyonları ve komşu bölgelerden taşınan kirleticilerin birleşimine bağlandı. Kentin hava kalitesi son günlerde iyileşti; çarşamba günü AQI 89 olarak ölçüldü ve 'tatmin edici' sınıfına girdi. Komşu Navi Mumbai'de ise AQI 118 ile 'orta' seviyede kaydedildi.