El Niño Doğu Asya'da tayfunları güçlendiriyor

Filipinler, Tayvan, Çin ve Japonya'nın kıyılarında yaşayan insanlar için sert hava koşulları günlük yaşamın bir parçası. Ancak son aylar olağan dışı geçti. El Niño hava düzeniyle güçlenen şiddetli ve öngörülemez fırtınalar Doğu Asya'nın geniş bir bölümünde onlarca kişinin ölümüne, büyük havalimanlarının kapanmasına, ekili alanların ve altyapının zarar görmesine yol açtı.

Ekim ayında Tayvan'da 23 milyon kişinin yaşadığı adayı saracak büyüklükte bir fırtına ülkenin neredeyse tamamında hayatı durdurdu. Kategori beş kasırgaya denk gelen Champi Tayfunu'nun saatte 295 kilometre hıza ulaşan rüzgârları evleri yıkabilecek ve yıkıcı dalgalar oluşturabilecek güçteydi. Tayfun karaya çıkmadı, adanın yanından geçerek yağmur bıraktı. Yine de etkisi geniş oldu: Hong Kong, Tayvan ve Japonya'da yüzlerce uçuş iptal edildi. Filipinler'in Batanes adalarında dev dalgalar kıyıya vurdu, deniz kıyısı yollar kapandı. Japonya'nın güneyindeki Okinawa adalarında 15 bin eve elektrik verilemedi.

El Niño, doğu Pasifik'te sıcak suların birikmesi ve değişen rüzgâr düzenlerinin dünya genelinde aşırı hava olaylarını tetiklediği doğal bir iklim olgusu. Her iki ila yedi yılda bir ortaya çıkıyor ve yaklaşık bir yıl sürüyor. İngiltere Meteoroloji Ofisi'nin (Met Office) "yaşayan hafızadaki en güçlü" olarak öngördüğü bu yılki El Niño'nun şubat ya da mart ayına kadar sürmesi bekleniyor.

Haziran'dan bu yana art arda fırtınalar

Haziran ayında Japonya, doğu kıyısına aynı anda yaklaşan Mekkhala Tayfunu ve Higos Tropikal Fırtınası ile karşılaştı; bir milyon kişi tahliye edildi. Temmuz'da Narra Tropikal Fırtınası Çin'in güney kıyısındaki Guangxi bölgesinde köyleri sular altında bıraktı, on binlerce kişi yerinden oldu. Ağustos'ta 16 gün boyunca Pasifik'te ilerleyen Dolphin Süper Tayfunu doğu Çin'e ulaşarak ağır sellere ve onlarca can kaybına neden oldu. Aynı ayın ilerleyen günlerinde Saudel Tayfunu bir hafta içinde güneydoğu Çin'in üç kentinde karaya çıktı; ulaşım ağları durdu, binlerce kişi tahliye edildi.

El Niño tarafından rekor düzeye ısıtılan Pasifik Okyanusu, tayfun enerjisiyle dolu. Bir sezonun toplam fırtına şiddetini ölçen Accumulated Cyclone Energy (ACE) göstergesine göre bu yıl Güneydoğu ve Doğu Asya için ACE değerinin 30 yıllık ortalamanın neredeyse iki katı olması bekleniyor. El Niño rüzgâr düzenlerini de etkiliyor; tayfunlar bu yıl normalden daha doğuda oluşma eğiliminde ve sıcak sular üzerinde daha uzun kaldıkları için güçleniyor. Filipinler ulusal meteoroloji bürosunun klimatoloji sorumlusu Ana Liza Solis, Pasifik'i "ateşle yanan" birine benzetti. Eylül ayında Manila'da düzenlenen basın toplantısında "Yakında kasılmalar başlayabilir" dedi.

Tahminler en kötüsünün geride kalmamış olabileceğine işaret ediyor. Geçen ay Japonya Meteoroloji Ajansı'nın El Niño tahminleri için izlediği ekvator Pasifik'inde deniz yüzeyi sıcaklıkları normalin 4 derece üzerine çıkarak 1949'dan bu yana en yüksek düzeye ulaştı. Önceki rekor 1997 Aralık ayında 3,6 derece olarak kaydedilmişti. Çin'in iklim kurumu da El Niño nedeniyle önümüzdeki üç ayda deniz yüzeyi sıcaklıklarının artmaya devam edeceği uyarısında bulundu. Tayfun mevsimi genellikle eylül-ekim aylarında zirve yapsa da bu durum, art arda fırtınalarla sarsılan bölgede endişeleri artırabilir.

Ağustos'ta Chan-Hom Tayfunu Japonya'da fırtına uzmanlarını şaşırtarak ülkeyi doğudan batıya geçti; oysa tayfunlar genellikle güneyden kuzeye ilerler. Japonya'nın kaynakları ve hazırlığı sayesinde yetkililer hızla tahliye yapabildi, ancak bazı komşu ülkelerde bu çok daha zor olabilir.

Manila merkezli iklim bilimci Rafaela Jane Delfino ve meslektaşları, sıcaklık artışının Filipinler'in son dönemdeki büyük fırtınaları üzerindeki etkisini simüle etti. Bunlar arasında 2013'te 6 binden fazla kişinin ölümüne yol açan Haiyan (Yolanda) Süper Tayfunu da var. Delfino'nun "çok ama çok korkutucu" olarak nitelediği bulgulara göre daha yüksek sıcaklıklar toplam yağışı yüzde 26 artırdı. Bu, muson yağmurları ve yılda yaklaşık 20 tropikal fırtınayla selin başlıca afet riski haline geldiği Filipinler için yıkıcı bir olasılık. Son yıllarda seller kentleri günlerce felç etti; yıllık çileden yorulan Filipinliler, sel kontrol projelerinden milyonlarca doları yiyen yolsuzluğu protesto etmek için sokaklara çıktı.

Ülkeler yakın etkiler için hazırlık yapıyor. Japonya vatandaşlarına tayfun mevsimi için gıda ve temel ihtiyaç maddelerini stoklamalarını, dış mekândaki eşyaları sabitlemelerini tavsiye etti. Çin, yerel yetkililerden riskli bölgeleri belirlemelerini istedi ve uyarı ile izleme sistemlerini güncelliyor. Filipinler ve Güneydoğu Asya komşuları, başta pirinç olmak üzere gıda üretimindeki aksaklıklara hazırlanıyor; çiftçilere gübre sağlanması gibi destekler artırıldı.

Uzun vadede ne olacağı ise belirsiz. Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı'nın (UNDP) Asya-Pasifik Ofisi, hükümetlerin El Niño'ya karşı harekete geçme penceresinin "kapanmakta" olduğunu duyurdu. Kurum, "Bir topluluğun El Niño'yu ne kadar şiddetli yaşayacağı yıllar önceden belirlenir: yolların ve yerleşimlerin nereye yapıldığı, suyun nasıl yönetildiği, kimin sosyal koruma kapsamında olduğu ve kamu bütçelerinin şoku emecek alanı olup olmadığı" ifadelerini kullandı. "Her El Niño inşa ettiğimiz dayanıklılığı test eder; bu da bizi daha fazlasını inşa etmeye yöneltmeli."