Jamaika'nın kölelik tazminatı başvurusu 2027'de görüşülecek

Jamaika hükümeti, Birleşik Krallık'tan kölelik tazminatı talebine ilişkin hukuki danışma başvurusunun Mart 2027'de görüşüleceğini duyurdu. Jamaika Kültür Bakanı Olivia Grange, yaptığı yazılı açıklamada, Londra merkezli Privy Council'in (Birleşik Krallık denizaşırı toprakları ve bazı İngiliz Milletler Topluluğu ülkeleri için son temyiz mahkemesi) duruşmayı 8 Mart 2027 haftası için geçici olarak belirlediğini teyit etti. Açıklamaya göre Birleşik Krallık'ın bu yılın Kasım ayına kadar kendi savunmasını dosyalaması gerekiyor.

Geçtiğimiz ay Grange başkanlığındaki Jamaika heyeti, başvuruyu Jamaika'nın devlet başkanı Kral Charles'a sunmak üzere Londra'ya gitmişti. Başvuru üç soruya yanıt arıyor: Afrikalıların zorla Jamaika'ya taşınmasının hukuka uygun olup olmadığı; bunun insanlığa karşı suç teşkil edip etmediği; ve Birleşik Krallık'ın kölelik ile bunun süregelen sonuçları için tazminat ödeme yükümlülüğü bulunup bulunmadığı.

1833 tarihli mekanizma devreye girdi

Grange, 23 Eylül'de Jamaika parlamentosunda yaptığı açıklamada Kral Charles'ın konuyu Privy Council'e havale ettiğini bildirmişti. Bu havaleyi "büyük bir adım" olarak nitelendiren Bakan, parlamentoya şunları söylemişti: "Kral bizi görmezden gelebilirdi. Kral bize yanıt vermeyi geciktirebilirdi. Kral soruları Privy Council'e havale etmemeye karar verebilirdi ya da havale etme kararı alabilirdi."

Jamaika tarafının hukuk müşavirlerine göre ülke, 1833 tarihli Adli Komite Yasası'nda yer alan ve nadiren kullanılan bir mekanizmayı devreye soktu. Bu mekanizma, olağan mahkemeler yoluyla çözülemeyen "hukuki veya anayasal nitelikli" soruların hükümdar tarafından Privy Council'e havalesine imkân tanıyor.

Bakan, konunun Uluslararası Adalet Divanı'na (ICJ) taşınmasının Jamaika için bir seçenek olmadığını belirtti. Grange'a göre Birleşik Krallık, ICJ'nin zorunlu yargı yetkisine ilişkin belirli çekinceler koymuş durumda; bu çekinceler, mahkemenin Birleşik Krallık ile İngiliz Milletler Topluluğu'na üye olan veya olmuş herhangi bir ülke hükümeti arasındaki anlaşmazlıkları karara bağlamasını engelliyor.

Bu ayın başlarında Andy Burnham'ın sözcüsü, hükümetin uzun süredir benimsediği "Birleşik Krallık kölelik tazminatı ödemez ve ödemeyecek" tutumunu yinelemişti.

Jamaika'da yaşayanları neden ilgilendiriyor

Jamaika, İngiliz Milletler Topluluğu üyesi bir Karayip ülkesi olarak Birleşik Krallık'ın denizaşırı topraklarında geçerli olan temyiz zincirinin bir parçası değil; ancak Privy Council'e danışma başvurusu yoluyla hukuki görüş talep edebiliyor. Bu tür başvurularda mahkeme bağlayıcı bir karar yerine hukuki görüş bildiriyor; görüşün siyasi süreçte nasıl kullanılacağı ise taraflara kalıyor. Süreç, İngiliz Milletler Topluluğu ülkelerinin sömürge dönemine ilişkin tazminat taleplerinin hangi hukuki zeminde tartışılabileceğini göstermesi bakımından da takip ediliyor.