Delhi'de 'hamamböceği' protestoları yeniden sokakta

Hindistan'ın başkenti Delhi'de seçim reformu talebiyle örgütlenen Hamamböceği Janta Partisi (Cockroach Janta Party, CJP), geçen hafta polisin kitlesel gösteriyi engellemesi ve iki liderinin hapsedilmesinin ardından cuma günü yeniden sokağa çıkmaya hazırlanıyor.

Gençlerin öncülük ettiği hareket, destekçilerini Connaught Place'deki Central Park'ta toplanmaya çağırdı. Central Park, başkentin en işlek ticaret bölgelerinden birinde yer alıyor ve polis tarafından onaylanmış bir gösteri alanı değil.

CJP liderleri, polisin yasak bölge ilan ettiği Jantar Mantar'a girmeleri nedeniyle beş gün hapis cezasına çarptırılmıştı. Delhi Yüksek Mahkemesi perşembe günü, bölgedeki bir esnafın trafik ve iş hayatının aksadığı gerekçesiyle yaptığı başvuruyu değerlendirdi ancak gösteriyi yasaklayan bir karar almadı.

Hareketin kurucusu Abhijeet Dipke, gösteriye "Lehra Do Tiranga" (Bayrağı Dalgalandır) adını verdi. Dipke, kendisinin de tutuklanma riskini göze aldığını söyledi.

Central Park'a ulaşmak kolay olmayabilir. Polis barikatları ve kitlesel gözaltılar, geçen cumartesi birçok protestocunun gösteriye katılmasını engellemişti. Dipke, Delhi'ye gelemeyenlerden bulundukları yerde Hint bayrağını açıp protesto etmelerini istedi.

Hareket nasıl başladı?

CJP'nin hikâyesi mayıs ayında bir hakaretle başladı. Hindistan Başyargıcı'nın işsiz gençlerden bazılarını hamamböceğine benzetmesinin ardından Dipke bu etiketi sahiplenerek çevrimiçi bir protesto hareketine dönüştürdü.

Temmuz ayına gelindiğinde taraftarları sınav kâğıdı sızıntılarını protesto etmek için sokakları doldurdu ve eğitim bakanı Dharmendra Pradhan istifa etmek zorunda kaldı. Birkaç ay içinde "hamamböcekleri", Başbakan Narendra Modi hükümetine yönelik gençlik öfkesinin en görünür ifadelerinden biri hâline geldi. Şimdi ise daha büyük bir hedefe yöneldiler: Hindistan'ın seçimleri.

Tartışmanın merkezinde, Özel Yoğun Revizyon (Special Intensive Revision, SIR) adı verilen kapsamlı seçmen listesi düzenlemesi var. Eleştirmenler bu düzenlemenin 130 milyondan fazla ismi listeden sildiğini ve yasal seçmenlerin oy hakkını kaybetme riskiyle karşı karşıya kaldığını savunuyor.

CJP, Seçim Komiseri Gyanesh Kumar'ın istifasını istiyor ve seçim kurulunu Modi'nin iktidardaki Bharatiya Janata Partisi'ni (BJP) kayırmakla suçluyor. Hem komisyon hem de hükümet iddiaları reddediyor.

Cuma yürüyüşü, polisin hareketin son kitlesel gösterisini engellemesinden ve kent genelinde geniş güvenlik önlemleri almasından bir haftadan kısa süre sonra düzenleniyor. Dipke ile üst düzey organizatörler Saurav Das ve Ashutosh Ranka, Delhi'ye indikleri uçakta gözaltına alınmıştı. Başkentte on binlerce polis ve paramiliter personel görevlendirilmiş, yollar kapatılmış, metro istasyonları kapatılmış ve protestocular Jantar Mantar'a ulaşamadan durdurulmuştu.

BBC, aralarında gazeteciler ve öğrencilerin de bulunduğu çok sayıda kişinin gözaltına alındığına tanık oldu. Delhi genelinden görüntülerde protestocuların polis tarafından kollarından tutulup kaldırıma sürüklendiği ve otobüslere itildiği görüldü. Delhi polisi, göstericilere yönelik şiddet iddialarına ilişkin sorulara yanıt vermedi.

Dipke, Das ve Ranka pazar günü barışı ve iyi davranışı sürdürmeyi kabul ederek serbest bırakıldı. Polis ardından Jantar Mantar'ı Delhi'nin onaylı gösteri alanları listesinden çıkardı ve göstericilere Ramlila Maidan, Burari Ground veya CBD Ground'a gitmelerini söyledi.

Ancak Jantar Mantar sıradan bir meydan değil. 18. yüzyılda yıldızları incelemek için inşa edilen gözlemevi, parlamento yakınında yer alıyor ve uzun süredir Hindistan'ın en tanınmış kamusal muhalefet sahnelerinden biri.

CJP, yetkilileri protestocuları iktidar merkezinden uzaklaştırarak gösterileri daha az görünür ve daha kolay göz ardı edilebilir hâle getirmekle suçluyor. Salı günü Das ve Ranka, birkaç destekçiyle birlikte Jantar Mantar'a döndü; Hint bayrağını açıp Kumar'a karşı slogan attılar. Polis, izinsiz olarak kısıtlı alana girdiklerini ve daha önceki serbest bırakılma koşullarını ihlal ettiklerini belirtti. Ertesi gün Das ve Ranka beş günlük yargısal tutuklulukla Tihar Cezaevi'ne gönderildi.

İki kilit isminin hapiste olmasına rağmen Dipke yürüyüşün yapılacağını ve geri adım atmayı düşünmediğini söyledi. Bir video mesajında "Bu işten sonra ben de hapse girebilirim ama endişelenmiyorum. Tiranga benim gururum ve onu yükselteceğim" dedi.

Muhalefet de sokakta

CJP'nin kampanyası, Hindistan'daki muhalefet partilerinin ayrı protesto dalgasıyla aynı dönemde yürüyor. Muhalefet partileri de Seçim Komisyonu'nu seçmen listelerini BJP'nin lehine manipüle etmekle suçluyor. Geçen hafta muhalefet lideri Rahul Gandhi ve diğer milletvekilleri Delhi'deki komisyon merkezine yürümek istedi ancak polis tarafından durdurulup gözaltına alındı.

Yaşananlara rağmen CJP liderliği, protestoların ne olursa olsun süreceğini açıkladı.