Gine-Bissau'da hepatit B aşı denemesine onay verildi

Danimarkalı araştırmacıların Gine-Bissau'da 14 bin bebek üzerinde yürütmeyi planladığı ve bebeklerin bir bölümünden hepatit B aşısını mahrum bırakacağı tartışmalı klinik denemeye bu hafta onay verildi. Deneme, uzun süredir aşı karşıtı görüşleriyle bilinen ABD Sağlık ve İnsan Hizmetleri Bakanlığı (HHS) Sekreteri Robert F. Kennedy Jr.'ın aşı politikası vizyonunun merkezinde yer alıyor.

Kennedy geçtiğimiz ay düzenlenen bir aşı karşıtı konferansta denemenin arkasındaki Danimarkalı araştırmacıları övdü ve yenidoğanlarda hepatit B üzerine ABD destekli araştırmaları Trump yönetiminin aşı gündeminin bir örneği olarak gösterdi. Bu gündem, aşı tavsiyelerinin kısılmasını ve aşıların güvenliği ile etkinliğine dair şüphe yaratılmasını içeriyor.

Philadelphia Çocuk Hastanesi'nden bulaşıcı hastalık uzmanı Paul Offit, Kennedy'nin "bu ülkede doğum dozunu kullanmamamızı sağlamak istediğini" söyledi. Offit'e göre Kennedy ciddi etik kaygılar nedeniyle denemeyi ABD'de asla yapamazdı. "Gelişmekte olan bir ülkeden faydalanıyor. Yoksa Afrika'daki çocuklar buradaki çocuklardan daha mı harcanabilir?" diye sordu.

Denemenin planı ve etik tartışmalar

Danimarkalı araştırmacılar Gine-Bissau'da 14 bin bebeği denemeye dahil etmeyi planlıyor. Bebeklerin yarısına doğumda hepatit B aşısı yapılacak, diğerlerinden ise yaşamın ilk altı haftası boyunca aşı yapılmayacak.

Araştırmacıların bağlı olduğu Güney Danimarka Üniversitesi'ndeki bir etik kurulu bu hafta denemenin sürdürülmesi yönünde oy kullandı. Gine-Bissau yetkilileri de projeye onay verdi. Sağlık Bakanı Quinhin Nantote, bu yılın başlarında uluslararası tepkiler üzerine projenin askıya alındığını söylemişti.

Kurulun iki değerlendiricisinden biri olan kurucu üye Stig Børsen Hansen, çalışmadaki etik sorunlar nedeniyle cuma günü istifa etti. Hansen, "Şimdi bir hipotezi test etmek için yenidoğanları bir piyangoya dahil ediyorsunuz" dedi. Doğum dozunu almayan, yani "piyangoyu kaybeden" çocuklar, yaşamlarının ilk günlerinde hepatit B kapma riskiyle karşı karşıya kalıyor. Hansen'e göre bu enfeksiyon, araştırma projesinin bir parçası olmaları nedeniyle adeta "tasarım gereği" ortaya çıkıyor. Kurulun üç üyesi de protesto amacıyla istifa etti.

ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri'nin (CDC) bu yılki bütçesinden proje için 1,6 milyon dolar ayırdığı bildirildi. Bu tutar, milyarder aktivist Bill Ackman'ın kurucu ortakları arasında yer aldığı Pershing Square Foundation ve Bluebell Foundation'dan gelecek özel fonlarla desteklenecek. CDC, Danimarkalı araştırmacılar, Pershing Square ve Nantote, Guardian'ın denemeye ilişkin sorularına yanıt vermedi.

Aşı neden gerekli görülüyor?

Temmuz ayında yayımlanan protokole göre anneler doğumdan önce hepatit B açısından test edilecek. Testi pozitif çıkan annelerin bebeklerine aşı yapılacak ve bu bebekler denemeye dahil edilmeyecek. Testi negatif çıkan annelerin bebekleri ise denemeye alınabilecek. Yeni protokol kamuoyuyla paylaşılmadı.

Önceki araştırmalar, hepatit B kapmış çocukların yarısının virüsü doğumdan sonra toplumsal temaslar yoluyla aldığını gösteriyor. Offit'e göre virüs "gündelik yollarla" bulaşabiliyor. Hepatit B yüzeylerde yedi güne kadar yaşayabiliyor; ortak kullanılan bezler, diş fırçaları ve tırnak makasları yoluyla bulaşabiliyor. Ayrıca testlerde yüzde 5 oranında yanlış negatif sonuç görülebiliyor.

Aarhus Üniversitesi'nde istatistik ve farmakometri profesörü Henrik Støvring, onlarca yıllık araştırmanın aşının faydalı olduğunu net biçimde ortaya koyduğunu belirterek, bazı çocukları aşılı, bazılarını aşısız grupta tutmanın adil olmayacağını söyledi. Helsinki Bildirgesi'ne göre uluslararası tıbbi araştırmaların hem ev sahibi hem de sponsor ülkedeki etik kurullar tarafından onaylanması gerekiyor.

Gine-Bissau, dünyada hepatit B oranlarının en yüksek olduğu ülkeler arasında. Yetişkinlerin yaklaşık yüzde 18'i virüs taşıyor. Virüs doğum sırasında anneden çocuğa geçebildiği gibi diğer ebeveyn, akraba, kardeş veya bakıcılardan da bulaşabiliyor. Yaşamın ilk yılında hepatit B kapan çocuklarda kronik enfeksiyon ve karaciğer kanseri gibi ağır sonuçların görülme olasılığı belirgin şekilde artıyor.

Gine-Bissau, 2027'de tüm yenidoğanları hepatit B'ye karşı aşılamayı planlıyordu ancak kampanyayı 2028'e erteledi. Offit, Kennedy ile Danimarkalı araştırmacıların "standart bakımdaki bu gecikmeden faydalanarak bu çocukları gereksiz yere riske attığını" söyledi.