Endonezya orman yanginlarina karsi kuru buz kullaniyor

Endonezya hükümeti, ülke genelinde aylardır süren orman yangınlarının yol açtığı zehirli dumanla mücadele için yeni bir yöntem deniyor. Koordinasyon ve Güvenlik Bakanı Dudung Abdurachman, Perşembe günü Güney Sumatra eyaletinde bir uçakla kuru buz (katı karbondioksit) serpileceğini açıkladı. Devlet haber ajansı Antara'ya konuşan Bakan Abdurachman, "Kuru buz dağıtımı denemesi, Güney Sumatra'daki dumanla mücadeleye yardımcı olmak amacıyla Cumhurbaşkanı'nın doğrudan talimatıyla yürütülüyor" dedi. "Önce sonuçları gözlemleyeceğiz ve etkili olursa bu yöntemin diğer bölgelerde de uygulanma olasılığı var" diye ekledi.

Hükümet daha önce bulut tohumlama, su bombardımanı ve bölgeye asker gönderme gibi yöntemleri denemişti. Endonezya genelinde Ocak ayından bu yana yaklaşık 900 bin hektar alan yandı. Bu, son on yılın en kötü yangın sezonu olarak kayıtlara geçti. Yangınların şiddetlenmesinde bu yıl etkili olan 'godzilla' El Nino hava olayı ve palmiye yağı gibi ürünler için arazi açmak amacıyla sürdürülen 'yak ve kes' yöntemi etkili oldu.

Bölge ülkeleri de dumandan etkilendi

Aylardır milyonlarca Endonezyalı yoğun duman ve turuncu renkteki gökyüzüne maruz kalıyor. Hükümetin müdahalesine yönelik eleştiriler artıyor. Geçen hafta hükümete 'büyük ihmal' suçlamasıyla bir toplu dava açıldı. On binlerce kişi dumana bağlı solunum yolu hastalıkları için tedavi gördü.

Duman, komşu ülkelere de yayıldı. Singapur, Malezya ve Filipinler'e kadar ulaşan duman nedeniyle okullar tatil edildi, uçuşlar iptal edildi ve solunum yolu hastalıklarında artış yaşandı. Doğu Timor, Perşembe gününden itibaren ülke genelinde okulları üç gün süreyle kapatacağını duyurdu ve ailelere çocuklarını evde tutmaları veya dışarı çıkarlarsa 'solunum koruması' kullanmaları çağrısı yaptı.

Singapur, Pazartesi gününden itibaren dumana bağlı tıbbi tedaviler için sübvansiyon başlattı. Bu uygulama en son 2015 yılında benzer yangınlar sırasında devreye alınmıştı. Şehir devleti ayrıca uygun görülen sakinlere N95 maskesi dağıtmaya başladı. Geçen hafta Singapur, dünyanın en kirli şehirleri arasında yer aldı. Derinden etkilenen Kuala Lumpur ise listede ikinci sırada yer aldı.

Perşembe günü bir Cessna uçağının Güney Sumatra'nın Palembang şehri üzerinde 1,5 ton kuru buz serpması bekleniyor. Hükümet, bu adımın dumanı azaltacağını ve hava kalitesi ile görüş mesafesini iyileştireceğini umuyor. Bloomberg'in haberine göre bu teknik ilk olarak 1940'lı yıllarda bulutlarda buz oluşumunu teşvik etmek için kullanılmıştı.

Uzmanlar kalıcı çözüm konusunda şüpheli

Ancak uzmanlar, katı karbondioksit kullanımının yalnızca yerel ve sınırlı bir rahatlama sağlayabileceğini belirtiyor. Yeni Güney Galler Üniversitesi (UNSW) orman yangını araştırma grubundan doçent Rick McRae, "Yerel rahatlama için bir potansiyel var, bir süre işe yarayabilir" dedi. "Hava sistemleri sürekli doğudan batıya hareket ediyor. Yani duman altındaki bir kasabada dumanı temizlerseniz, sürekli daha fazlası esecektir. Bu sürekli bir durum... Basit olmayacak ve hiçbir şekilde kalıcı bir çözüm olmayacak" diye konuştu.

Çarşamba günü Endonezya'nın Orta Kalimantan eyaletinde ISPU hava kirliliği endeksi 1.200'ü aştı. Bu, 300 olan 'tehlikeli' seviyesinin dört katı anlamına geliyor. Yerel haber görüntüleri, Palangka Raya şehrini kaplayan yoğun dumanın sürücüler için görüş mesafesini en aza indirdiğini gösterdi.

Endonezya Devlet Başkanı Prabowo Subianto, yangınla mücadele çalışmalarının hızlandırılması emrini verdi ve yangın çıkardığından şüphelenilen kişilere yönelik baskı yapılması çağrısında bulundu. Ancak hükümet, en kötü yangınların yer altında haftalarca yanabilen ve söndürülmesi zor olan turbalık alanlarda çıkması nedeniyle mücadelede zorlanıyor. McRae, bölgesel sorunun giderek büyüdüğünü belirterek "Zaman geçtikçe ve iklim değişikliği devreye girdikçe bunun küresel bir sorun haline gelebileceğini düşünüyorum, sadece bir ülkenin bulması gereken bir çözüm değil. Küresel ölçekte çok fazla karşılıklı bağlantı var" dedi.