Delhi'de 717 aile tarihi caminin çevresinden tahliye edildi

Hindistan'ın başkenti Delhi'nin merkezinde, başbakanlık konutuna yakın bir bölgede bulunan tarihi Race Course Camii, bir hukuki anlaşmazlığın merkezinde. Cami, yıkılan evlerin molozları arasında ayakta kalmış durumda; ancak çevresinde yaşayan yüzlerce aile artık burada değil.

Yetkililer 7 Ekim'de, hükümet arazisine yasadışı olarak inşa edildiği gerekçesiyle üç yerleşimdeki evleri yıktı. Askeri tesislere yakınlık nedeniyle güvenlik endişeleri de gerekçeler arasında gösterildi. Toplam 717 aile, şehrin dış mahallelerinden biri olan ve yaklaşık 50 kilometre uzaklıktaki Savda Ghevra'daki konutlara yerleştirildi.

Aileler, işlerinden, okullarından ve çevrelerinden bu kadar uzaklaşmanın hayatlarını altüst edeceğini belirterek Delhi Yüksek Mahkemesi'nde tahliyeye itiraz etti. Ancak mahkeme ağustos ayında, hükümetin güvenlik gerekçelerini kabul ederek ve alternatif konut sağlandığını belirterek taşınmaya izin verdi. Sadece cami ve yakındaki bir Hindu tapınağı ayakta kaldı; ancak o gün su ve elektrik bağlantıları kesildi.

Caminin geleceği belirsiz

Hükümet, caminin bulunduğu arazinin kendisine ait olduğunu savunuyor. Cami yönetimi ise yapının 1977'de vakıf mülkü olarak tescil edildiğini ve kültürel miras listesinde yer aldığını belirtiyor. Delhi Vakıf Kurulu (Delhi Waqf Board), caminin yaklaşık 300 yıllık olduğunu ifade ederken, bazı tahminler yaşını 125-150 yıl olarak gösteriyor. Kurul, caminin su ve elektriğinin yeniden bağlanması için yetkililere yazı yazdı.

29 Ekim'de hükümet mahkemeye, kurulun itirazlarını değerlendirirken dört hafta boyunca camiye karşı herhangi bir işlem yapmayacağını bildirdi. Mahkeme bir sonraki duruşmayı 16 Aralık olarak belirledi. Bu arada, bir ibadet eden kişi caminin yıkılabileceği endişesiyle mahkemeye başvurdu.

Tahliye edilen ailelerden Mohammad Wasim, 50 yaşında bir şoför. Babasının ve kızının düğünlerinin bu camide yapıldığını anlatıyor. Wasim, “Kalplerimiz ve tüm hayatımız buraya bağlı. Çocukluğumuz burada oynayarak geçti, nasıl vazgeçebiliriz?” diyor. Camiye hâlâ dua etmek için gitmeye çalıştığını, ancak gardiyanların bazen onu geri çevirdiğini ekliyor.

Eşini kaybetmiş Rekha ise taşındıktan sonra işini kaybettiğini, 19 yaşındaki oğlunun iş bulmakta zorlandığını anlatıyor. Yeni dairesi üçüncü katta; bacağındaki metal çubuk nedeniyle merdiven çıkmakta zorlanıyor. “Bir evim olabilir ama yuvam elimden alındı” diyor.

Uzmanlar, Delhi'de işçi sınıfı mahallelerinin onlarca yıldır şehrin dışına sürüldüğünü belirtiyor. Kent araştırmacısı Mukta Naik, “Yer değiştirme, insanları hem işlerinden hem de sosyal ağlarından koparıyor; bu da geçim ve gelir kaybına yol açıyor” değerlendirmesinde bulunuyor.

Savda Ghevra, 2006'da Delhi'nin Haryana sınırı yakınında kuruldu. İlk gelenler yol, su ve elektrik olmayan boş arazilerle karşılaştı. Zamanla evler inşa edildi, dükkânlar açıldı. 2020'lerin başına gelindiğinde burada yaklaşık 50 bin kişi yaşıyordu.

Tahliye edilen ailelerden Babloo, her sabah saat 05.00'te evden çıkarak çocuklarını üç aktarmayla eski okullarına götürüyor. Daha önce Race Course'ta bir kulüpte çalışan Babloo, şimdi Meerut kasabasında iş bulmuş durumda. Ailece Savda Ghevra'ya dönmeleri saat 16.00'yi buluyor.

63 yaşındaki Naeem Khan'ın iki torunu işitme ve konuşma engelli. Khan, bölgede ihtiyaç duydukları özel bakım ve eğitimin bulunmadığını söylüyor. Aile fertleri de farklı yerlere dağılmış durumda. “Bizi 20 yıl geriye attılar” diyor.

Kadınlar için taşınma özellikle ağır oldu. Yaşlı dul Akhtari, eskiden günde yaklaşık 100 rupi (yaklaşık 1,05 dolar) karşılığında su şişeleri toplayıp satarak ve kuru ekmekleri hayvan yemi olarak satarak geçiniyordu. Bu gelir kaynakları artık yok. “Burada yaşayan herkes tahliye edildi; herkes yoksul, herkes kendi derdinde” diyor.

Delhi hükümetinin konut ajansı, yerel belediye ve merkezi hükümetin arazi ofisi, yorum taleplerine yanıt vermedi.