Darwin'in Kent'teki evinde solucanlar ve toprağın hikayesi

Kent'teki Downe köyünde yer alan Down House, Charles Darwin'in dünyayı değiştirdiği yer olarak biliniyor. Darwin, son kitabını da burada yazdı. Kitabın tam adı çoğu zaman kısaltılarak anılıyor: Solucanlar. Bahçede sürekli yağmur toprağı nemlendirmiş olsa da zemin hâlâ sert. Bir karatavuk çıplak toprağın üzerinde zıplıyor, gagasını daldırıp pembe bir solucanı çıkarıyor. Ancak toprağı eşeleyen ziyaretçinin eline yalnızca tırnaklarının altına dolan toprak geçiyor.

Darwin, bu küçük canlıları uzun yıllar boyunca inceledi. Solucanların zekâ potansiyelini, hava değişimlerine duyarlılığını, tat, koku ve duyma duyularını test etti. Duyma deneylerinde oğlu Frank'in fagot çalmasıyla solucanları uyarmaya çalıştığı biliniyor. Down House'taki çalışma odasında Darwin'in araç gereçleriyle çevrili durmak, yıllar süren titiz gözlemlerin ağırlığını hissettiriyor.

Bahçedeki taş ve toprak ölçümü

Bahçede çimlerin arasına gömülü yuvarlak bir taş levha var. Bu taş, ahşap ve bakırdan yapılmış bir "solucan taşı" düzeneğinin tabanıydı. Düzenek, solucanların toprağı ne kadar ve hangi hızda yerinden oynattığını ölçüyordu. Sonuç yılda yaklaşık 2 milimetreydi. Darwin, çok az hayvanın "dünya tarihinde bu kadar önemli bir rol oynadığı" sonucuna varmıştı. Günümüz tahminleri de bunu destekliyor: Her 10 yılda solucanlar, dünyadaki tüm toprağı yaklaşık 1 inç derinliğe kadar alt üst ediyor.

Mutfak bahçesinin nemli toprağından uzakta solucanlar yine de çalışıyor: toprağı havalandırıyor, karıştırıyor, organik maddeleri öğütüp sindiriyor. Dışkıları, verimsiz topakları verimli humusa dönüştürüyor. Yani toprağın bekçileri olarak işlerini sürdürüyorlar. Toprağı yokluyorum; hâlâ çok sert.

Ayaklarımın altında işlerini yapan solucanları düşününce aklıma tuhaf bir fikir geliyor. Onların ataları, büyük adamın son projesinin katılımcılarıydı. Bir an için, ne kadar saçma olsa da, bu özel bağ somut bir heyecan veriyor.