Bütçe uzmanları: Hane gelirleri iki yıl daha düşük kalacak

İngiltere'de açıklanan Bütçe'ye ilişkin resmi tahminler, kazançlar artsa da bunun yükselen fiyatları ve vergileri telafi etmediğini ortaya koyuyor. Maliye Bakanı John Healey, ülke için "yeni bir rota çizmekten" söz etti; ancak hazırlanan bütçe, yeni bir yol açmaktan çok mevcut rotayı düzeltmeye yönelik adımlar içeriyor.

Orta Doğu'daki çatışmanın yol açtığı mali yansımaların hem hane hem de işletme bütçelerini zorladığı, hükümetin yardım kapasitesini de sınırladığı belirtiliyor. Hükümet, artan enerji ve yakıt faturalarından etkilenen kesimleri hedef alsa da sağlanan "nefes alma alanı" sınırlı kalıyor; bu destek, sıkıntıyı tamamen gidermiyor.

Resmi tahmin kurumları, kazançların artacağını ancak bunun daha yüksek fiyatlar ve vergiler karşısında yeterli olmayacağını öngörüyor. Ek destekler hesaba katıldığında bile hane gelirlerinin enflasyon ve vergi sonrası, önümüzdeki iki yıl boyunca parlamento döneminin başına göre genellikle daha düşük olması bekleniyor. Bu durum, 1950'lerden bu yana yaşam standartları açısından en kötü ikinci parlamento dönemi olma riskini taşıyor.

Vergi yükü rekor seviyeye çıkıyor

Uzmanlar, tablonun tamamının savaşa bağlanamayacağını da vurguluyor. Önceki maliye bakanlarının uyguladığı ve farklı gelir vergisi dilimlerinin eşiklerini dondurma politikası sürdürülüyor. Bu uygulama, maaşlardan daha fazla vergi kesilmesine yol açıyor. Bütçeyle birlikte vergi yükünün, yani ulusal gelirin vergi dairesine giden oranının, yüzde 38,6 ile yeni bir tarihi zirveye çıkması bekleniyor.

Daha cömert bir destek paketinin hayata geçirilmesinin zor olduğu belirtiliyor. Artan enflasyon ve borçlanma etkisiyle borçlanma maliyetleri son bir yılda 14 milyar sterlin arttı. Bakan Healey'in piyasalara gelecekteki borcu düşürme planı sunduğunu göstermesi gerekiyordu. Mevcut durumda borç faizi ödemelerinin 2032'de 160 milyar sterline ulaşması bekleniyor; bu, İngiltere'de okullara yapılan harcamanın iki katından fazla.

Bazı sorular başka bir güne ertelendi

Healey'in açıkladığı planlar, kamu maliyesindeki hareket alanını şimdiden daraltıyor. Bakan, kriz dönemlerinde bu tür güvenlik marjlarının tam da bu işe yaradığını savunuyor. Ancak süregelen büyük belirsizlik, daha ileri gitmeyi riskli kılıyor. Enerji fiyatlarının yüksek kalması, kalan nakdi kolayca tüketebilir.

Bu nedenle bütçe, bazı çevrelerce "bej" ve güvenli bir bütçe olarak nitelendiriliyor. Healey mali disiplin konusundaki kredibilitesini kanıtlamaya çalışırken, konuşma sonunda alışılagelen tatlandırıcı bir sürpriz de gelmedi.

Piyasaların ikna olduğu görülüyor. Ancak vergi artırma planlarının bir kısmı, her zaman yüksek belirsizlik taşıyan vergi kaçakçılığıyla mücadele ve boşlukların kapatılmasına dayanıyor.

Bakan Healey, bu hamlelerle kendine bir nefes alma alanı yaratmış görünüyor. Ancak bu, başta kamu hizmetleri olmak üzere bazı önemli soruların başka bir güne ertelendiği anlamına geliyor. Beklenenden yüksek enflasyon nedeniyle sağlık ve savunma gibi alanlara öncelik verilirse, adalet ve yükseköğretim gibi "korunmasız" alanların bütçelerinin 2028 sonrasında enflasyonun gerisinde kalması bekleniyor.

Healey, savunma harcamalarına destek için bu bütçelerden bazılarına dokunabileceğine dair işaret de verdi. Bu bütçeleri 2030'da korumak, onlarca milyar sterlin bulunması anlamına geliyor. Refah harcamalarına ilişkin sorunlar da çözülmüş değil. 2025-2032 arasında bu alandaki harcamanın 100 milyar sterlin artması bekleniyor. Resmi tahminciler, pandemi başından bu yana hastalık ve engellilik başvurularındaki hızlı artışa dikkat çekiyor. Bu eğilimin sürmesi halinde bu tür yardımlara yapılan harcamanın 13 milyar sterlin daha artacağı uyarısı yapılıyor.

Büyümeyi artırma konusunda da ayrıntılar sınırlı. Konut inşasına ilişkin haberler ise hayal kırıklığı yarattı. Düzenlemeler ve artan maliyetler nedeniyle 2032'ye kadar Mart ayındaki tahminlere göre 190 bin daha az konut inşa edileceği öngörülüyor.

Bakan, 98 (görece küçük) tedbir açıklamış olsa da yapılacaklar listesi uzuyor. Resmi tahminciler, çok belirsiz bir dünyada mali durumun olağanüstü risklerle karşı karşıya olduğu uyarısında bulunuyor. Bekle ve gör politikası izlemek bu koşullarda sağduyulu bir hamle olarak değerlendiriliyor. Riskler her iki yönde de mevcut: Savaşın hızla sona ermesi ve ekonomideki iyileşme kamu maliyesine önemli katkı sağlayabilir. Mevcut tahminlere göre ise on yılın sonunda enflasyon sonrası gelirler, yani yaşam standartları, dönemin başına göre yalnızca yüzde 1 daha yüksek olacak.