BBC'nin geleceğini belirleyecek sözleşme yarışı başladı

Britanya'nın kamu yayıncısı BBC'nin varlığı, her on yılda bir hükümetle yapılan çok yıllık bir müzakereyle yeniden güvence altına alınıyor. Mevcut yayın sözleşmesi (Royal Charter) 31 Aralık 2027'de sona erecek. Yerine geçecek belge üzerinde lobi faaliyetleri, pazarlıklar ve tartışmalar şimdiden başlamış durumda.

BBC, 1920'lerde kurulduğunda radyo teknolojisi riskli görüldüğü için kraliyet tarafından yalnızca 10 yıllık bir garanti verilmişti. O günden bu yana kurum, her yenileme döneminde kendini yeniden var etmek zorunda kaldı. Son sözleşme, seçim döngüsünden koparmak amacıyla 11 yıllığına verilmişti. Sözleşme yenilenmezse BBC tüzel kişiliğini yitirir; personelini çalıştıramaz, yayın yapamaz ve varlıkları devlete geçer.

Yayın sözleşmesi nedir, neden önemli?

BBC'nin amacı, finansman modeli ve yönetimi yalnızca bu sözleşme üzerinden köklü biçimde değiştirilebiliyor. Kurum geçmişte televizyon altyapısını, ilk web sitesini ve iPlayer adlı dijital yayın platformunu bu yenileme süreçlerinde hayata geçirdi.

BBC'nin resmi tarihçisi Jean Seaton, "İkinci dünya savaşından bu yana bu kadar önemli ve potansiyel olarak bu kadar olumlu bir sözleşme yenilemesi görmedik" dedi. Seaton süreci "tamamen eşsiz bir fırsat" olarak nitelendirdi.

Süreç, 16 Aralık 2025'te Kültür Bakanı Lisa Nandy'nin 38.000 kelimelik yeşil kitabı yayımlamasıyla resmen başladı. Nandy, BBC'yi Britanya için NHS kadar hayati bir kurum olarak tanımladı; kurumun dezenformasyonla mücadeleye daha fazla ağırlık verebileceğini ve çalışmalarının bir kısmını Londra dışına taşıyabileceğini belirtti.

Finansman modeli tartışması

Tartışmanın merkezinde finansman var. BBC gelirinin yaklaşık %65'i, canlı televizyon izleyen veya iPlayer kullanan her hanenin ödediği 180 sterlinlik yayın lisans ücretinden (TV licence fee) geliyor. Ancak bu gelir 2017'den bu yana reel olarak yaklaşık 1,3 milyar sterlin, yani dörtte bir oranında düştü. Bunun bir kısmı enflasyon altı veya hiç yapılmayan zam kararlarından, bir kısmı da ödeme yapmayan veya yapamayanların artmasından kaynaklanıyor.

Yeşil kitapta vergiyle veya hane başı harçla finansman seçenekleri dışlandı. Geriye reklam, abonelik veya yeniden düzenlenmiş lisans ücreti kalıyor. Kamu danışma sürecine 120.000 civarında yanıt geldi. Kamu yayıncılığına hesap verebilirlik isteyen Media Reform Coalition ise süreci "içi boş bir halkla ilişkiler çalışması" olarak eleştirdi ve alternatif bir yeşil kitap yayımladı.

BBC yanıtında abonelik ve reklam fikrine karşı çıktı; Dışişleri Bakanlığı'ndan Dünya Servisi'ni 2014 öncesinde olduğu gibi tamamen finanse etmesini istedi.

Uzmanlar ve eski süreçlerde yer alanlar, son metne ne gireceği konusunda kararı başbakan ve maliye bakanının gölgesinde kültür bakanının verdiği görüşünde. Sürecin son aşaması şimdi kapalı kapılar ardında, karar gücüne sahip küçük bir grubun müzakeresiyle ilerliyor.