Yiyun Li'nin yeni romanı sanat ile hayat arasındaki gerilimi anlatıyor

Yiyun Li'nin yeni romanı Music Against the Night (Geceye Karşı Müzik), 19. yüzyılda yaşamış iki gerçek müzisyenin, piyanist ve besteci John Field ile öğrencisi ve eşi Adelaide Percheron'un hayatları üzerinden sanat ile hayat arasındaki ilişkiyi ele alıyor. Roman, Li'nin ölümsüzlük umuduyla bir hayatı sanata adamamın maliyetini sorguladığı bir anlatı olarak öne çıkıyor.

Eleştirmen Philip Hensher'ın yakın zamanda yayımlanan A History of the Novel in Britain (Britanya'da Romanın Tarihi) adlı kitabında, tarihi romanların kalıcı olmadığını savunduğu hatırlatılıyor. Hensher, döneminde ne kadar popüler olursa olsun, tarihi bir romanın edebiyat dünyasının gündeminden neredeyse her zaman düşeceğini öne sürüyor. Bu görüş, Li'nin romanının merkezi temalarından biri olan 'sonraki kuşakların yargısı' konusunu da gündeme getiriyor.

Gerçek müzisyenlerin hayatından yola çıkıyor

Romanın odak noktasında 1782'de Dublin'de doğan John Field var. Field, bugün Chopin'in yetkinleştirdiği noktürn formunun yaratıcısı olarak hatırlanıyor. Dublin'deki Ulusal Konser Salonu'nda (National Concert Hall) onun adını taşıyan bir oda bulunuyor. Ancak Field'ın noktürnlerini Chopin'inkilerin yanında dinlemek, yetenek ile deha arasındaki farkı düşündürüyor. Li, romanında Field'ı 'Frédéric Chopin'in hayatında bir dipnot' haline gelirken bu uçurumu takıntılı biçimde düşünen bir figür olarak kurguluyor.

Field, 1807'de Moskova'da yaşarken Adelaide Percheron adlı bir öğrenci ediniyor. Fransa kontrolündeki Hindistan'ın Pondicherry kentinde büyükannesi tarafından yetiştirilen bir yetim olan Adelaide de yetenekli bir müzisyendi; ancak doğduğu toplumun ataerkil kuralları hırslarını engellemişti. 'Percherette' olarak da bilinen Adelaide ile John 1810'da evlendi. Bu birlikteliğin hayırlı olmadığı belirtiliyor.

Li'nin anlatısı, alışılmış tarihi roman kalıplarından ayrılıyor. Yazar, evliliği Muriel Spark'ı andıran kısa ileri sıçramalarla veriyor; kitabın büyük bölümü ise Dublin ve Pondicherry arasında bölünmüş uzun bölümlerle Field ve Percherette'in geç çocukluk ve erken ergenlik dönemlerini yakından izliyor. İkisi de dahi çocuk: Field piyanoda, Percherette ise insan davranışlarının gizli gerçeklerini sezen bir tür psikolog gibi. Ortak noktaları, 'sıradan bir çocukluktan kurtarılma isteği'.

Li'nin anlatıcısı, dönem ayrıntılarıyla metni doldurmak yerine yalnızca karakterlerine ve temasına etki eden unsurları aktarıyor. Roman boyunca özdeyiş niteliğinde cümleler dikkat çekiyor: 'Bilinmek, dünyanın ilerlemesinin çoğunu, aynı zamanda yıkımının çoğunu yöneten arzudur. Tarih, belirsizliğe karşı bir söylemdir.' Yazar, 'Yetenek, vizyon, şans, emek; bir kariyer için hepsi gerekli ama yeterli değil. Bir sanatçı kayıtsızlık sanatında ustalaşamazsa eksik kalır' diye de yazıyor.

Romanın sonlarına doğru bir çocuğun kaybına dair kısa bir düşünce yer alıyor. Li'nin kendisi de iki oğlu Vincent ve James'i intihar sonucu kaybetmesi üzerine yazmıştı. Bu konu romanda ayrıntılı biçimde işlenmiyor; hayatın tutkuları ile sanatın katı ve kayıtsız değerleri arasındaki keskin tartışmanın yalnızca bir parçasını oluşturuyor. Anlatıcı, 'Ölüm, küçük sanatçıları ödüllendiren bir konudur' derken ekliyor: 'Ya hayat? Onu aktarmak büyük yetenek gerektirir.'