UN uzmani Albanese'den Ingiltere'ye Israil yerlesimleri uyarisi

Birlesmis Milletler (BM) ozel raportoru Francesca Albanese, Ingiltere'nin yasa disi Israil yerlesimleriyle ticareti yasaklama planini memnuniyetle karsilasa da, bu adimin sembolik olmaktan oteye gecebilmesi icin daha kapsamli olmasi gerektigini belirtti.

Ingiltere Disisleri Bakan Yardimcisi Ed Miliband, Israil yerlesimleri ve Gazze'ye insani yardim kisitlamalarina karsi daha kararli adimlar atacaklarini acikladi. Ancak ABD'nin Israil Buyukelcisi Mike Huckabee, Miliband'in politikasini 'Yahudi nefreti' olarak nitelendirdi. Huckabee, X platformunda yaptigi paylasimda, 'Britanyalilar cildirdi. Hukumetlerinin Yahudi nefretinin siniri yok ve gercekleri bilmiyor' ifadelerini kullandi. Huckabee paylasiminda, Miliband'in kendisinin Yahudi oldugunu belirtmedi.

Israil Disisleri Bakanligi ise Miliband hakkinda 'Eger disisleri bakani hikayeler yerine gerceklerle ilgilenseydi, Gazze Seridi'ne ilac getirilmesinde hicbir kisitlama olmadigini bilirdi' aciklamasini yapti. Birkac ay once Ingiltere, Israil'e silah ihracat lisanslarinin buyuk cogunlugunu iptal etmisti; yeni politikalar bu adimin otesinde en onemli degisiklik olarak degerlendiriliyor.

Yerlesim mallari yasagi 'gerekli ama yetersiz'

Isgal altindaki topraklar icin BM ozel raportoru olarak gorev yapan Albanese, Guardian'a yaptigi aciklamada, yerlesim mallarina getirilecek yasagin 'Birlesik Krallik hukumetinin tutum degisikligi ve kesinlikle onemli' oldugunu, ancak detaylar aciklanana kadar bunu 'tiyatro' olarak degerlendirenlere katilmayacagini ifade etti.

Albanese, ticaret yasaginin 2024'te Uluslararasi Adalet Divani'nin (ICJ) Israil'in isgal altindaki bolgelerdeki varligini 'tamamen yasa disi' ilan eden tavsiye kararina uygun sekilde 'gercek bir paradigma degisikliginin' parcasi olmasi gerektigini vurguladi. Ayrica yasagin sadece tarim urunleri ve kozmetik gibi mallari kapsayamayacagini, cunku bunlarin isgali ayakta tutan seylerin cok kucuk bir kismi oldugunu ve Israil'in bunlari kolaylikla absorbe edebilecegini sozlerine ekledi.

Albanese, paketin hizmet ticareti, Ingiliz istihbarat isbirligi ve silah lisanslarinin yani sira Kibrs'taki RAF Akrotiri'den yapilan ucak ucuslarinin askiya alinmasini da icermesi gerektigini belirtti. Eger bu adimlar atilmaz veya tamamen masadan kaldirilirsa, degisikliklerin zamanla 'gercek bir hesap verme degil, basin aciklamasi' olarak gorulecegi uyarisinda bulundu.

E1 yerlesimi ve ICJ sureci

Albanese, Israil'in Dogu Kudus'u Bati Seria'dan ayiracak E1 yerlesim projesi ihalesine iliskin Birlesik Krallik'in her turlu belirsizlige son vermesi gerektigini soyledi. Israil'in maliye bakani Bezalel Smotrich'in E1'i 'Filistin devleti fikrini gomnek icin' tasarladigini acikladigini hatirlatti. 'Bu olcekteki bir insaat finansman, sigorta ve insaat sirketleri gerektiriyor; bu da ilhak anlamina geldiginden, bu projeyle isbirligi yapan sirketlere yaptirim uygulanmali' dedi.

Ayrica Ingiltere hukumetini, Uluslararasi Adalet Divani'nda Guney Afrika'nin yaninda yer almaya ve Almanya'nin Israil'e silah satislarinin soykirima ortaklik anlamina geldigi iddialarina iliskin durusmada Nikaragua'yi desteklemeye cagirdi. Albanese, Ingiltere'nin bu davada taraf olmadigini ancak 'uluslararasi hesap verebilirlik mekanizmalarina katilimi bir ittifaka tehdit olarak mi, yoksa ilke ve hukukun ustunlugu uzerine kurulmus bir ittifakin onemini mi' tercih edecegine karar vermesi gerektigini ifade etti.

Son olarak Albanese, Birlesik Krallik'in kendi firmalarina, ABD'nin Uluslararasi Ceza Mahkemesi (UCM) yetkililerine ve kendisi gibi isbirlikci kisilere uyguladigi yaptirimlara asiri uyum gostermemeleri icin rehberlik yapmasini istedi. Bu durumun, sadece yargi gorevini yapan veya mahkemenin meşru talebi uzerine delil sunan kisilerin banka hesaplarinin dondurulmasina yol actigini belirtti.