Papua Yeni Gine'de Bougainville bağımsızlığı oylaması

Papua Yeni Gine (PNG) parlamentosunun bu hafta, Bougainville adasının 2019'daki bağımsızlık referandumunu onaylayıp onaylamayacağını görüşmesi bekleniyor. Söz konusu referandumda Bougainville halkının yaklaşık yüzde 98'i bağımsızlık yönünde oy kullanmıştı. Ancak Port Moresby ve Bougainville'deki kaynaklar, PNG parlamentosunun referandum sonucunu reddetmesini bekliyor.

Referandumun 2001 Bougainville Barış Anlaşması'nın temel unsurlarından biri olduğu belirtiliyor. Anlaşma, yaklaşık 15 bin kişinin öldüğü tahmin edilen 10 yıllık iç savaşı sona erdirmişti. Sonucun reddedilmesi bekleniyor çünkü onay için gereken eşik, anayasal değişikliklerde genellikle aranan üçte ikinin yerine tüm milletvekillerinin dörtte üçüne çıkarıldı.

Ada hükümeti 2030'da bağımsızlık hedefliyor

Bougainville, PNG'nin en doğusundaki eyaleti ve başkentten yaklaşık 1.000 kilometre uzakta. Yaklaşık 300 bin kişinin yaşadığı ada, kültürel ve etnik olarak PNG'nin geri kalanından farklı. Bougainville hükümeti, tartışmalı Panguna altın ve bakır madeninin bağımsızlığı finanse etmesini umuyor.

Bougainville'in başsavcısı ve başkan yardımcısı Ezekiel Masatt, milletvekili oy eşiğinin PNG hükümeti tarafından oylamayı engellemek için 'hazırlandığını' savundu. Bougainville Devlet Başkanı Ishmael Toroama ise 2027'den itibaren özerk yönetime geçileceğini ve 2030'da PNG'den ayrı bağımsız bir devlet ilan edileceğini açıkladı. Toroama, Port Moresby ile çatışma değil uzlaşma ve barışçıl geçiş istediklerini söyledi.

PNG parlamentosunda görüşler bölünmüş durumda. Bougainville işlerinden sorumlu iki partili komitenin başkanı Dr. Allan Marat, adanın 2001 barış anlaşmasındaki tüm koşulları yerine getirdiğini ve bağımsızlığı hak ettiğini belirtti. Eski başbakan yardımcısı Belden Namah ise bunun ulusal egemenlik ve anayasal bütünlük sorunu olduğunu savunarak bağımsızlığa karşı çıktı. Avustralya merkezli Lowy Enstitüsü'nden Oliver Nobetau, parlamentodan 'hayır' oyu çıkmasının giderek daha olası göründüğünü değerlendirdi.

Bougainville, 1975'te Kuzey Solomon Adaları Cumhuriyeti olarak bağımsızlığını ilan etmiş, ancak birkaç hafta sonra yeni bağımsız PNG'ye katılmıştı. Panguna madeni 1972'den itibaren 17 yıl boyunca faaliyet gösterdi ve dönemin PNG ihracat gelirinin yüzde 45'inden fazlasını üretti. Maden 1989'da kapatıldı.