Ukrayna Starlink'e bağımlı: Avrupa boşluğu doldurabilir mi?

Ukrayna, savaş alanındaki iletişimi için büyük ölçüde Elon Musk'ın SpaceX şirketine ait Starlink uydu internet ağına bağımlı. Avrupa ise bu bağımlılığa karşı kendi uydu ağını kurmaya çalışıyor, ancak Starlink'e hızlı ve güvenilir bir alternatif henüz mevcut değil.

Geçen hafta Ukrayna'da Starlink hizmetinde yaşanan ani yavaşlama, ülkenin Rus saldırılarına karşı savunma kapasitesini etkiledi. Hizmetin kısa süre önce yeniden normale dönmesi, Avrupa'nın kendi askeri sınıf uydu ağına duyduğu aciliyeti artırdı.

Alternatifler Starlink'in gerisinde

Starlink, dünyanın en büyük uydu takımyıldızı konumunda. Şirketin 10 binden fazla aktif uydusu bulunuyor. Fransa merkezli Eutelsat'ın OneWeb internet hizmeti en önemli alternatif olarak öne çıkıyor, ancak bu ağda yalnızca yaklaşık 600 aktif uydu var. Avrupa Birliği'nin Starlink'e rakip olarak geliştirdiği Iris² ağının ise 2029'a kadar faaliyete geçmesi beklenmiyor.

BBC'ye isimlerini vermeden konuşan Ukraynalı askerler, güvenilir bağlantının kendileri için yaşamla ölüm arasındaki fark olduğunu söylüyor. Bir asker, sistemin tamamen kapatılması halinde bunun "mutlak bir felaket" olacağını belirtti. Askerler, alternatifin maliyetinin yaşamsal risk karşısında önemsiz kaldığını ifade ediyor.

Starlink ve askeri sınıf hizmeti Starshield, Elon Musk'ın SpaceX şirketine ait. Ağ, savunma ve Rus saldırılarını önleme açısından kritik olan hızlı, gerçek zamanlı bağlantı sağlıyor. Fransız Uluslararası İlişkiler Enstitüsü araştırmacısı Vincent Tourret, bu tür yüksek hızlı internet bağlantısı olmadan insansız hava aracı savaşının yürütülemeyeceğini söylüyor.

Geçen haftaki yavaşlamanın kim tarafından yetkilendirildiği henüz netleşmedi. ABD Savunma Bakanlığı (Pentagon), Donald Trump ve Elon Musk arasında konuya ilişkin karşılıklı suçlamalar sürüyor. Fransa'dan Avrupa Parlamentosu üyesi Christophe Grudler, Ukrayna'nın savunmasının Trump veya Musk'ın keyfine bağlı olamayacağını belirtti.

Washington ile Kiev arasındaki gerilimin arttığı bir dönemde, ABD'li bir sağlayıcıya bağımlılığın riskleri yeniden gündeme geldi. CSIS bünyesindeki Havacılık Güvenliği Projesi direktörü Kari Bingen, Starlink'in Ukrayna için en büyük avantajlardan biri olduğunu, ancak bu bağımlılığın "diğer yüzünün" de ortaya çıktığını söyledi. Bingen'e göre bu, Ukrayna'nın dayandığı ancak kontrol etmediği kritik bir askeri kapasite.

Avrupa'nın kısa ve uzun vadeli planları

Avrupa Komisyonu sözcüsü, Avrupa'nın güvenliğinin uzaya bağlı olduğunu ve uydu kapasitelerinin acilen güçlendirilmesi gerektiğini belirtti. AB'nin Ocak ayında üye ülkeler arasında mevcut uyduları paylaşmak üzere kurduğu Govsatcom ağı devrede. Ukrayna bu ağa tam üye değil, ancak katılım için görüşmeler sürüyor. Govsatcom, insansız hava aracı yönetimi gibi savaş operasyonlarında kullanılamıyor.

Komisyon, önümüzdeki yılın başında Eutelsat'ın OneWeb hizmeti gibi ticari şirketlerin programa katılmasını umuyor. Eutelsat'ın eski CEO'su Eva Berneke, şirketin Ukrayna'nın önemli askeri ihtiyaçlarının büyük bölümünü karşılayabileceğine inandığını söyledi. Ancak ülkenin iletişim ihtiyaçlarının çok çeşitli ve büyük olduğunu da ekledi.

Ukrayna'nın Govsatcom'a ne zaman katılabileceğine dair bir takvim açıklanmadı. Katılım sağlandığında bunun Starlink ve Starshield'a güvenilir bir yedek olması bekleniyor. Tourret, bu durumun hiç yoktan iyi olduğunu ancak saldırı veya önleme operasyonları için yeterli olmayacağını belirtiyor.

Govsatcom kısa vadeli bir güvenlik ağı olarak görülüyor. AB'nin 2029'da devreye almayı planladığı Iris² programı ise savunma odaklı bir proje olacak. Avrupa Komisyonu, programın hükümetlere, orduya ve acil servislere odaklanacağını ve Ukrayna'ya ilk günden erişim garantisi verildiğini açıkladı. Eutelsat, SES ve Hispasat şirketlerinin SpaceRISE konsorsiyumu çatısı altında yürüttüğü projede 348 uydu planlanıyor.

Bu hafta Finlandiyalı Nokia ve ICEYE şirketleri de Ukrayna'nın askeri savunması için uydu iletişimi geliştirmeyi değerlendireceklerini duyurdu. Airbus, Leonardo ve Thales'in ortak girişimi Project Bromo da SpaceX'e rakip olmayı hedefliyor, ancak proje henüz çok erken aşamada.