İş arayanları endişelendiren yapay zeka değerlendirmeleri

İngiltere'de iş başvurularında yapay zeka (YZ) araçlarının kullanımı yaygınlaşırken, adayların büyük bölümü otomatik ret kararlarına insan denetimi talep etme hakkından habersiz. Londra merkezli kâr amacı gütmeyen kuruluş People Like Us, bu hak konusunda farkındalık oluşturmaya çalışıyor.

Kuruluş adına Censuswide tarafından son 24 ayda en az bir işe başvuran 2 bin İngiliz çalışan arasında yapılan ankete göre, katılımcıların yüzde 75'i otomatik ret kararına itiraz etme hakkını bilmiyor. People Like Us CEO'su Sheeraz Gulsher, "Retleri Reddet" adlı kampanyayı yönetiyor. Kampanya, işverenleri YZ ve otomatik işe alım sistemlerinde şeffaflık ve hesap verebilirlik sağlamaya çağırıyor.

Gulsher mevcut durumu "YZ savaşı" olarak nitelendiriyor: Adaylar başvurularını güçlendirmek için YZ'ye başvururken, işverenler yoğun başvuru hacmiyle uğraşıyor. Gulsher, "Her şirketin otomatik veya YZ sistemlerini önyargısız işlettiğini kesin olarak söyleyemeyiz. Bu nedenle şirketleri bu sistemleri denetlemeye, sonuçları yayımlamaya ve bağımsız olarak değerlendirmeye çağırıyoruz" dedi.

Araştırma, etnik çeşitliliğe sahip iş arayanların yüzde 70'inin, işe alım yazılımı veya YZ araçlarının başvurularını reddetmesinden korkarak özgeçmişlerinde köken, din veya isim gibi bilgileri değiştirdiğini veya gizlediğini ortaya koydu. Bu oran beyaz adaylarda yüzde 57.

Adayların deneyimleri

Lewisham'da yaşayan iş danışmanı Vivi, bu yılın başlarında işten çıkarıldı. O kadar çok başvuru yaptığını, pes edip kendi şirketini kurduğunu söylüyor. Bir başvurusunda cuma günü kapanan ilan için cumartesi sabahı ret yanıtı aldığını belirten Vivi, "Bana becerilerimi geliştirip altı ay sonra tekrar başvurmam söylendi. Ama kimsenin becerilerimi değerlendirmediği çok açıktı" dedi.

Surrey'de yaşayan 49 yaşındaki Hema, uluslararası alanda farklı sektörlerde çalışmış bir insan kaynakları ve yetenek uzmanı. Haziran ayında işten çıkarılan Hema, o tarihten bu yana 100'den fazla iş başvurusu ve işe alım fırsatını takip etti. "Birçoğu 24-36 saat içinde otomatik olarak reddedildi" diyen Hema, daha önce her zaman 10 başvuruda işe girdiğini, 100'e yaklaşmanın şaşırtıcı olduğunu ifade etti.

İşe alım platformu CV-Library'nin görüştüğü 425 işe alım uzmanından yaklaşık 90'ı özgeçmiş tarama aşamasında YZ kullandığını belirtti. Şirketin pazarlama direktörü Alec Stanwell, adayların neredeyse tamamının işverenlerin YZ ile özgeçmişleri taradığına inandığını, bunun gerçekte olduğundan daha yaygın sanıldığını söyledi. Stanwell, bu algı farkının adayları başvurularını YZ'ye göre şekillendirmeye ittiğini, bunun da tüm özgeçmişlerin birbirine benzemesine yol açtığını ekledi.

Hukuki tartışmalar ve uzman görüşleri

Stanford araştırmacıları, Aralık 2022'ye kadarki dört yılda bir YZ işe alım aracıyla işlenen 4 milyon başvuruyu inceledi. Bazı adayların birden fazla pozisyondan, her işveren tarafından bağımsız değerlendirilmiş olsalardı beklenenden daha sık reddedildiği görüldü. Analiz, siyah ve Asyalı adayların işe uygun görülme oranının daha düşük olduğunu da işaret etti. Ancak kanıtlar sınırlı; yalnızca bir araç incelendi ve eğitim durumu ile göçmenlik statüsü gibi faktörler de etkili olmuş olabilir.

ABD'de Workday adlı şirket, araçlarının iş başvuranlara ayrımcılık yaptığı iddiasıyla hukuki taleplerle karşı karşıya. Dava sürüyor; şirket suçlamaları reddediyor ve araçlarının işe alım kararı vermediğini, insan muhakemesini desteklediğini savunuyor.

Londra merkezli Splendid Communications CEO'su Alec Samways, yıllık staj programlarındaki üç kontenjan için genellikle 300-400 başvuru aldıklarını, geçen yıl bu sayının üç kat arttığını söyledi. Başvuruların büyük bölümünün YZ ile üretildiğinden şüphelendiklerini belirten Samways, iki farklı YZ aracını denediklerini ancak sonuçlara güvenemediklerini ve başvuruları insan eliyle elemek zorunda kaldıklarını aktardı.

İngiltere Bilgi Komiserliği (ICO) sözcüsü, YZ ve otomasyonun işe alımı hızlandırabileceğini ancak bunun insan hakları pahasına olmaması gerektiğini vurguladı. İşverenlerin otomatik karar alma süreçlerini, nasıl işlediğini ve başvuruyu nasıl etkileyebileceğini açıkça bildirmesi gerektiğini belirtti.