Ukrayna barış görüşmeleri Abu Dabi'de yeniden başladı

ABD'li yetkililer, Moskova ve Kiev'in savaş sonrası senaryoda Ukrayna'nın doğu bölgelerinin kimin kontrolünde olacağı konusunda özel görüşmelerde "bir miktar esneklik" gösterdiğini bildirdi. Bu açıklama, Ukrayna'daki savaşı sona erdirmeye yönelik üçlü görüşmelerin ilkinin arifesinde geldi.

Moskova, Kiev ve Washington'dan üst düzey yetkililer, Rusya'nın Ukrayna'yı tam kapsamlı işgalinin beşinci yıl dönümü yaklaşırken Abu Dabi'de bir araya gelecek. Görüşmeler, geçen hafta Zaporijya'da bir köye düzenlenen ve en az 40 kişinin ölümüne yol açan Rus saldırısının ardından yapılıyor.

ABD Başkanı Donald Trump'ın damadı Jared Kushner, barış elçisi Steve Witkoff ile birlikte ABD heyetinde yer alıyor. Kushner, görüşmelerin hem Rusya hem de Ukrayna'nın "savaş sonrası güvenlik endişelerini" ele almaya odaklanacağını söyledi. Kushner, X sosyal medya platformunda yaptığı açıklamada, "Bu sürecin önemli bir parçası, tüm tarafları savaştan sonra ne olacağı konusunda ciddi düşünmeye teşvik etmektir" dedi.

Ancak tarafların çatışmayı sona erdirme konusundaki pozisyonları hâlâ birbirinden uzak. Anlaşmazlığın kilit alanlarından biri, büyük ölçüde Rusya'nın işgali altında olan Ukrayna'nın doğusundaki Donetsk bölgesi. Moskova, Ukrayna'nın Donetsk'te hâlâ elinde tuttuğu kısımları bırakmasını talep ederken, Kiev gelecekteki güvenliği için kritik olduğunu söylediği bu bölgelerin kontrolünü sürdürmek için temas hattının dondurulmasını istiyor.

Güvenlik mimarisi ve NATO tartışması

Görüşmelerin arifesinde konuşan bir ABD yetkilisi, tarafların kamuoyu önündeki tutumlarının bu olduğunu, ancak özel görüşmelerde "bir miktar esneklik" sergilediklerini belirtti. Yetkili, yeni bir "güvenlik mimarisi" üzerinde anlaşılmadan Donetsk ve toprak sorununun çözülemeyeceğini kabul etti. "Savaş sonrası güvenlik mimarisinin ne olacağını bilmeden Donetsk sorununu ve toprak sorununu çözemezler" diyen yetkili, "birini diğeri olmadan sonuçlandıramayacağımızı unutmayın" ifadesini kullandı.

Ukrayna için savaş sonrası güvenlik mimarisi, tekrar saldırıya uğraması halinde müttefiklerin yardıma geleceğine dair güvence içerebilir. Rusya için bu, NATO'nun Doğu Avrupa'dan geri çekilmesi yönündeki uzun süredir devam eden isteği anlamına gelebilir. Önerilen çerçeve, güvenlik istişareleri ve kriz iletişim hatlarının yanı sıra taraflar arasında "karşılıklı gerilimi azaltma önlemlerini" içeriyor. Yetkililer ayrıca 2022'den bu yana büyük ölçüde askıya alınan NATO-Rusya Konseyi'nin yeniden etkinleştirilmesini gündeme getirdi.

Şubat ayında Cenevre'de yapılan son üçlü görüşme turu bir atılım olmadan sona ermişti. Kısa süre sonra ABD-İsrail'in İran'a yönelik savaşı Washington'un dikkatini Ukrayna'dan uzaklaştırdı ve o zamandan beri başka görüşme yapılmadı. O tarihten bu yana barış görüşmelerinden büyük ölçüde dışlanan Avrupalı liderler, kıtalarının güvenliğine ilişkin kararların kendileri olmadan alınacağı endişesiyle sürece dahil edilmek için baskı yapıyor. Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen pazartesi günü, NATO müttefiklerinin ve AB üyelerinin "Avrupa'nın güvenlik mimarisi hakkında anlamlı tartışmalara" dahil edilmesi çağrısında bulundu. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski de Kiev'in Avrupa'nın görüşmelerin parçası olmasını istediğini defalarca dile getirdi.

ABD'li yetkili, Avrupalıları da sürece katarak çok taraflı bir formata geçmeyi önereceklerini söyledi. "Umarım Rusları da ikna ederiz" diyen yetkili, "Rusların Avrupalılara karşı ağzında kötü bir tat var" ifadesini kullandı. ABD Başkanı Donald Trump, ikinci döneminin başından bu yana savaşı bir günde bitirebileceğini iddia etmiş, ancak çatışmayı sona erdirmek için yürüttüğü birkaç tur görüşmeden çok az sonuç alınmıştı. Trump'ın Moskova'ya yönelik giderek yumuşayan yaklaşımı Kiev ve AB genelinde derin tedirginliğe yol açtı. Geçen hafta Washington'da Kremlin elçisi Kirill Dmitriev ile görüşen Trump, Ukrayna konusunda "tüm Avrupa'yı kapsayabilecek" "büyük ve güzel bir anlaşma"nın yakında geleceğini söyledi.

Kiev'den anlaşmaya şüpheci bakış

Ukrayna'da birçok kişi bunun adil bir barışla sonuçlanacağından şüpheli. Ukrayna parlamentosu Dış İlişkiler Komitesi Başkanı milletvekili Oleksandr Merezhko, BBC'ye yaptığı açıklamada Trump'ın "Ukrayna pahasına hızlı bir anlaşma" istediğine inandığını ve bunun Kiev tarafından kesinlikle reddedileceğini söyledi. Merezhko, Putin'i gerçek müzakerelere başlatmanın tek yolunun yaptırımlar ve derin saldırılarla Rusya üzerindeki baskıyı artırmak olduğunu belirtti. "Putin'in çalışan bir savaş makinesi olduğu sürece müzakere etmek için hiçbir teşviki yok" dedi. Merezhko ayrıca Trump'ın Rusya'dan dizel satın alma anlaşması gibi son hamlelerinin "Moskova'yı savaşı sürdürmeye teşvik etmekten başka bir işe yaramadığını" söyledi.

Moskova'nın Abu Dabi heyetinde Kremlin danışmanı Vladimir Medinsky, dışişleri bakan yardımcıları Sergei Ryabkov ve Mikhail Galuzin, casusluk şefi Igor Kostyukov ve ordu generali Yury Zhigarlovsky yer alacak. Kiev ise daha önceki müzakere ekiplerinde yer alan Dış İstihbarat Servisi Başkanı Rustem Umerov, Zelenski'nin kabine şefi Kirilo Budanov ve milletvekili Davyd Arakhamiya gibi üst düzey yetkilileri gönderiyor. Kushner, Abu Dabi görüşmelerinin en fazla "müzakerelerin bir sonraki aşamasına yönelik ivme yaratabileceğini" belirterek temkinli konuştu. "Bu son derece zor ve karmaşık bir çatışma" diye yazan Kushner, ABD'nin "bu tartışmalara kararlılık ve gerçekçilikle yaklaştığını" ekledi.