Türkiye kıyılarında dünyanın en eski batığı bulundu

Arkeologlar, Türkiye'nin Antalya ilinde bulunan Kekova Adası kıyılarında dünyanın en eski gemi batığını keşfetti. Enkazın 4.400 ila 4.700 yıllık olduğu, yani Erken Tunç Çağı'na ait olduğu belirlendi. Bu dönem, Mısır'daki Büyük Piramit'in inşa edildiği yıllara denk geliyor.

Geminin ahşap yapısı günümüze ulaşmadı. Ancak taşıdığı seramik depolama kapları deniz tabanında bulundu ve bazılarının içinde hâlâ taşıdıkları maddenin izleri tespit edildi. Enkazı bulan arkeologlara göre gemi yaklaşık 10 metre uzunluğundaydı ve Akdeniz üzerinden yük taşıyan bir ticaret gemisiydi.

Akdeniz Arkeoloji Derneği (Mediterranean Archaeology Association) heyetine başkanlık eden Akdeniz Üniversitesi'nden Prof. Dr. Hakan Öniz, "Batık, deniz tabanında bir zaman kapsülü" dedi.

Batık, Antalya'ya bağlı Kekova Adası kıyısına yakın bir noktada, dalgaların yaklaşık 30 metre altındaki bir su altı yamacında dağınık halde yatıyor. Dalgıçlar üç büyük taş çapa ve amphora adı verilen 30'dan fazla seramik depolama kabı buldu. Uzun seferlerde gemilerin yedek çapa taşıdığı biliniyor.

Yaş tayini seramiklerin biçiminden yapıldı

Geminin ahşabından hiçbir parçanın kalmaması nedeniyle, organik maddelerdeki karbon formunu ölçen radyokarbon tarihlendirme gibi yöntemler kullanılamadı. Bunun yerine arkeologlar amphoraların biçimini inceledi. Seramik stilleri zaman içinde değiştiği için farklı biçimler belirli dönemlerle ilişkilendiriliyor.

Kekova'da bulunan seramikler iki kulplu, ortasında bir çıkıntı bulunan ve düz tabanlı olmasıyla ayırt ediliyor. Öniz, bu tasarımın Mısır ve Orta Doğu'da bulunan ve 4.400-4.700 yıllık olduğu bilinen diğer amphoralarla örtüştüğünü söyledi. Öniz, "Süsleme tekniklerini karşılaştırdığımızda batığımızın kesinlikle Erken Tunç Çağı'na ait olduğunu söyleyebiliriz. Bu yüzde 100" dedi.

Dalgıçlar kapları yüzeye çıkardı; binlerce yıl su altında kaldıktan sonra kırılgan hale gelen eserler şimdi özenle korunuyor. Avustralya'daki Macquarie Üniversitesi'nden arkeolog Dr. Karin Sowada, çıkarılan amphoraları inceledi. Bir kısmı sağlamdı ve Sowada bazılarının içinde hâlâ yapışkan, parlak bir kalıntı bulunduğunu gördü. Sowada, "İçeri baktım ve neredeyse bayılacaktım. Görünen kalıntı miktarına inanamadım. Sadece lekeler gibi değildi… bu maddenin çoğu hâlâ duruyordu" dedi.

Ekip şimdi amphoralarda tam olarak ne taşındığını belirlemeye çalışıyor. Sowada, "Zeytinyağı olabilir, şarap olabilir, ağaç reçineleri olabilir" diye konuştu. Kalıntının kapların yeniden kullanılmasından kaynaklanabileceğini de ekledi: "Bu kaplar çok büyük; bir kez gönderilip bir daha görülmeyen şeyler değiller. İnsanlar bu kapları varışta boşaltıp çok uzun yıllar kullanmış olabilir."

Batık, antik dünyada ticarete ışık tutuyor

Arkeologlara göre gemi, yolculuğuna Akdeniz'in doğu kıyılarından bir yerden başladı. Yükünü, bugünkü Türkiye'nin kuzeybatısında yer alan antik Troya kentine ya da Girit'teki Minos halkına götürdüğü düşünülüyor.

Deniz yolculuğu büyük tehlikeler barındırıyordu; özellikle Kekova Adası çevresindeki güçlü akıntılar ve rüzgârlar pek çok gemiyi batırdı. Bölgede yüzlerce batık bulunuyor ve Akdeniz Arkeoloji Derneği bu batıkları bulma ve inceleme konusunda uzmanlaşmış durumda.

Öniz, batıkta dalış yaparken ilk düşündüğünün bu gemiyle bağlantılı insanların hayatları olduğunu söyledi. Öniz, "Bu nesnelere 5.000 yıl sonra dokunan ilk insanlar biziz. Sürekli denizcileri… amphora üreticilerini, amphorayı omzunda gemiye taşıyan kişiyi ve kocalarını bekleyen ama ne yazık ki geri dönemeyen kadınları düşünüyoruz" dedi. Derinlik nedeniyle dalgıçlar batığı her seferinde yalnızca 30 dakika inceleyebiliyor.

Kekova'daki keşif, dünyanın en eski gemi batığı listesinin başına geçti. Önceki rekor, Yunanistan'ın güneyindeki Dokos Adası açıklarında bulunan ve yaklaşık 4.200 yıl öncesine tarihlenen bir enkaza aitti. Ahşabının bir kısmı korunmuş bilinen en eski batık ise Bulgaristan kıyılarındaki Karadeniz'de bulundu ve yaklaşık 2.400 yıl öncesine tarihleniyor.