Trump'ın ekonomik sorunu Biden'ınkine benziyor

ABD Başkanı Donald Trump, selefi Joe Biden'ın 2024'te karşılaştığı ekonomik ikilemle karşı karşıya. Ekonomik göstergeler kötü olmasa da halkın ekonomik algısı olumsuz. Bu kopukluk, Biden'ın seçim döneminde güçlü verilere rağmen seçmeni ikna edememesine benziyor.

Trump, 2024 kampanyasında fiyatları hızla düşüreceği sözü vermişti. Bu sözü yerine getirmek beklenenden zor çıktı. Büyüme sürüyor, işsizlik düşük ve borsa rekor seviyeye yakın. Ancak ara seçimler öncesi açıklanan son enflasyon raporu, fiyatların hâlâ yüksek olduğunu doğruluyor.

Fiyatlar neden yüksek?

Nedenler farklı. Biden, Covid-19 salgınının ardından ekonomiyi toparlamakla uğraşıyordu. Trump ise İran ile yaşanan çatışmanın etkilediği yüksek enerji fiyatları ve kendi ticaret ile göç politikalarının sonuçlarıyla karşı karşıya. ABD'nin yüzde 2,2'lik büyümesi birçok zengin ekonomi için saygın bir oran. Almanya benzer bir ivme yakalamakta zorlanıyor. Yüzde 4,2'lik işsizlik oranı da ekonominin serbest düşüşte olduğunu göstermiyor.

Trump, ekonomiyi Biden'dan devraldığını ve politikalarının işe yaradığını savunuyor. Beyaz Saray Sözcüsü Matthew Middleton, son enflasyon raporunun ardından yönetimin "agresif, büyüme yanlısı ekonomik gündeminin" Biden'ın enflasyon krizini hafiflettiğini söyledi. Trump'a yakın ekonomist Larry Kudlow ise mevcut genişlemeyi "anlatılmayan en büyük hikâye" olarak nitelendiriyor.

Ancak seçmen farklı bir hikâye okuyor: Trump, yaşam maliyetiyle mücadele sözü vererek başkan oldu, fiyatlar artmaya devam etti. Sorunun bir kısmı, ücret artışlarının fiyat artışlarına yetişememesinden kaynaklanıyor. Son bir yılda saatlik ortalama kazançlar yüzde 3 artarken tüketici fiyatları yüzde 3,7 yükseldi.

Seçmen deneyime bakıyor

Demokrat anketçi Celinda Lake'e göre sorun, ekonomistler ile seçmenin aynı kelimelere farklı anlamlar yüklemesinde. Lake, "Ekonomistler enflasyon düştüğünde artış hızının düştüğünü kastediyor. Seçmen ise fiyatın eski seviyesine döndüğünü anlıyor" diyor. Biden yönetimi 2024 boyunca düşük işsizliği ve düşen enflasyonu öne çıkardı; seçmen ise günlük harcamalarına odaklandı.

Biden'ın eleştirmenleri enflasyonun sorumlusu olarak onu gösterdi. Ancak Biden, salgın ve tedarik zinciri şokları gibi kontrolü dışındaki etkenlere işaret edebiliyordu. Bazı ekonomistler bugünkü yüksek fiyatların en azından kısmen Trump'ın kendi politikalarının sonucu olduğunu savunuyor.

Maryland Üniversitesi'nden ekonomist Peter Morici, "Enflasyon açıkça Donald Trump'a dayandırılabilir. Bu onun gümrük vergileri ve savaş" diyor. Nisan 2025'te açıklanan "Kurtuluş Günü" gümrük vergileri tüketici maliyetlerini artırdı. New York Fed'in (ABD Merkez Bankası New York şubesi) araştırması, gümrük vergilerinin tüketim malı fiyatlarını yaklaşık yüzde 2,9 yükselttiğini ortaya koydu.

Beyaz Saray, vergi indirimleri, istihdam artışı ve düşen reçete ilaç maliyetlerini ailelere destek olarak gösteriyor. Trump kredi kartı faizlerine üst sınır getirilmesini istedi ve Cumhuriyetçiler Kongre'de çoğunluğu korursa yetişkinlere 5 bin dolar ödeme yapılması fikrini ortaya attı. Bu adımlar her iki partinin de bildiği siyasi gerçeği yansıtıyor: Seçmen fiyatlar konusunda kaygılıyken büyüme ve düşük işsizlik tartışmaları pek işe yaramıyor.

Biden, ekonomik performans ile ekonomik algı arasındaki uçurumu kapatamadı. Ara seçimlere giderken soru, Trump'ın bunu başarıp başaramayacağı.