Trump'a Rusya'dan dizel ithalatı planı nedeniyle tepki büyüyor

ABD Başkanı Donald Trump'ın Rusya'dan dizel ithal etme planı, İran savaşının küresel enerji fiyatlarını etkilemeye devam etmesiyle birlikte giderek büyüyen bir tepkiyle karşılaşıyor. Trump, Cuma günü Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in "Amerikan ve küresel piyasaya" derhal 300 bin ton dizel sevk etmeyi kabul ettiğini, bunu birkaç sevkiyatın izleyeceğini açıklamıştı.

Bu adım, Trump'ın yalnızca haftalar önce Rus petrol ve gazı ithal eden ülkelere yeni ABD yaptırımları ve tarifeler uygulanmasını öngören yasayı imzalamasına rağmen geldi. Bazı Cumhuriyetçi ve Demokrat milletvekilleri anlaşmanın ABD yasalarını ihlal ettiğini savunarak tepki gösterdi.

Trump, ilk 300 bin tonluk sevkiyatın ardından Rusya'nın Kasım ayında 500 bin ton, sonrasında ise bir milyon ton daha tedarik edeceğini belirtti. Bunu, iki ülke arasındaki savaşta Ukrayna'nın saldırılarına maruz kalan rafinerilerin durumuna bağlı olarak "kısa süre içinde" teslim edilecek ilave üç milyon tonun izleyeceğini söyledi. Trump, Truth Social paylaşımında "Amerikalılar için, özellikle büyük çiftçilerimiz, hayvancılık yapanlar ve kamyon şoförlerimiz için daha düşük fiyatlar en büyük önceliğimdir" ifadelerini kullandı.

Rusya Başbakan Yardımcısı Alexander Novak, ülkenin devlet haber ajansı Tass'a bu rakamları doğrulayarak ihracat hacminin gelecekte ayda üç milyon tona ulaşabileceğini söyledi. Ukrayna Devlet Başkanı Volodymyr Zelensky ise anlaşmayı Putin'e verilmiş bir hediye olarak nitelendirdi ve "sona erdirilmesi gereken bir savaşa yatırım" olarak değerlendirdi.

Yaptırımlar 7 Nisan'a kadar askıya alındı

Anlaşma kapsamında ABD Hazine Bakanlığı'nın Rus dizel ihracatına yönelik yaptırımları 7 Nisan'a kadar askıya aldığı, ancak Amerikan bankalarındaki varlıklar gibi diğer kalemlerin halen dondurulmuş durumda olduğu anlaşılıyor. Dört Cumhuriyetçi ve üç Demokrat olmak üzere yedi senatör Pazar günü anlaşmanın ABD yasalarını ihlal ettiğini belirterek Trump'a "rotayı tersine çevirme" çağrısı yaptı. Senatörler, "Rusya Ukraynalı sivilleri öldürmeye devam ederken ABD Putin'e mali can simidi sunmamalıdır" dedi. Açıklamada, Kongre'nin "2022'de Amerikan dolarının Putin'in Ukrayna'ya karşı acımasız savaşını finanse etmesini önlemek için Rus enerji ithalatını açıkça yasakladığı" hatırlatıldı.

Açıklamaya Cumhuriyetçiler Susan Collins, Lisa Murkowski, Thom Tillis ve John Curtis ile Demokratlar Jeanne Shaheen, Richard Blumenthal ve Ron Wyden imza attı. Anlaşmaya herkes karşı değil. Daha önce çeşitli konularda Trump ile ters düşen Cumhuriyetçi Thomas Massie, ABD'nin tüm petrol ürünlerine yönelik yaptırımları kaldırması gerektiğini söyledi. Hazine Bakanı Scott Bessent ise Fox News'e verdiği demeçte anlaşmanın fiyatları düşürmek için mevcut yasal kanallar üzerinden işleyeceğini, aksini söyleyen Kongre üyelerinin yanıldığını belirtti.

Küresel akaryakıt fiyatları, ABD-İsrail'in İran ile savaşının Şubat sonunda başlamasından bu yana keskin şekilde arttı; çatışmalar, benzin ve dizelin temel bileşeni olan ham petrol arzını ciddi biçimde aksattı. Yükselen fiyatlar, gelecek ay yapılacak ve Trump'ın Cumhuriyetçi Partisi'nin Kongre'deki kontrolünü belirleyecek ara seçimler öncesinde Amerikalılar için kilit bir konu haline geldi. Anketler Amerikalıların çoğunluğunun Trump'ın ekonomi ve İran savaşı yönetimini onaylamadığını gösteriyor.

Tarım makinelerini çalıştırmak ve ürünlerini pazara taşımak için dizele büyük ölçüde bağımlı olan ABD tarım eyaletleri, savaşın yükünü derinden hissediyor. AAA verilerine göre ABD'de ortalama dizel fiyatı şu anda galon başına 6,28 dolar (4,74 sterlin) olup Eylül sonunda kaydedilen 6,53 dolarlık rekor seviyeden geriledi. Analistler, Rusya'nın bu miktarda dizel sağlama kapasitesini ve bunun Amerikalı tüketiciler için fiyatları ne ölçüde düşüreceğini sorguluyor. ABD günde yaklaşık 3,6 milyon varil dizel kullanıyor; yani Rusya bu ay vaat ettiği 300 bin tonu teslim etse bile bu, ABD'nin günlük tüketiminin yaklaşık üçte birine denk geliyor. Tepkiler yalnızca ABD içiyle sınırlı değil. Kanada Başbakanı Mark Carney ve ABD ile diğer Ukrayna müttefiklerinin savaşı bitirmek için Rusya üzerindeki baskıyı artırmaya odaklanması gerektiğini söyleyen İngiltere Savunma Bakanı Wes Streeting dahil olmak üzere birçok uluslararası lider anlaşmayı eleştirdi. Trump Pazar günü Rusya ve Ukrayna'nın "enerji ateşkesi"ne vardığını duyurdu ancak ayrıntı vermedi. Zelensky bunu memnuniyetle karşıladı, Moskova'dan ise yanıt gelmedi.