Endonezya cami hoparlörlerini deprem uyarı sistemine bağlıyor

Deprem kuşağında yer alan Endonezya'da bilim insanları, uzak bölgelere ulaşabilecek bir erken uyarı ağı kurmak için camilerden yararlanmayı planlıyor. Beş yıl sürecek bir pilot proje kapsamında, ezan yayınında kullanılan hoparlörlerin deprem uyarısı da verebilmesi araştırılıyor.

Projenin yürütücüsü Dr. Inoue Hiroshi, her toplulukta bir cami bulunduğunu belirtiyor. Guardian'a konuşan Inoue, bu fikri yaklaşık yirmi yıl önce Endonezya'nın Sumatra adasında ölümcül depremler üzerine araştırma yaparken geliştirdiğini söylüyor.

Japonya'daki Kyoto Üniversitesi Afet Önleme Araştırma Enstitüsü'nde görev yapan Inoue, Endonezya hükümetiyle birlikte ülkenin Japonya'dakine benzer bir erken uyarı sistemi kurup kuramayacağını değerlendiriyor. Inoue, 2009'da batı Sumatra'da en az 1.000 kişinin öldüğü depremi hatırlatarak, insanların sarsıntı gelmeden önce uyarılması hâlinde bu kişilerden birçoğunun ölmeyeceğini ifade ediyor.

Mevcut hoparlör ağının avantajı

Endonezya afet kurumunun geniş mesafeler ve ulaşılması zor bölgelerle uğraşması gerekiyor. Ancak ülkenin elinde düzenli bakımı yapılan ve hâlihazırda kurulu bir hoparlör ağı bulunuyor. Dünyanın en kalabalık Müslüman nüfusuna sahip Endonezya'da yüz binlerce cami, günde beş kez ezan yayınlıyor. Pilot projede birkaç cami sismik sensör ağına bağlandı.

Inoue, cami hoparlörünün en büyük avantajının mevcut ve bakımlı olması olduğunu belirtiyor. Afet altyapısında bakımın en büyük zorluk olduğunu, ancak cami hoparlörünün halk tarafından korunduğunu söylüyor.

Birçok modern afet hazırlık stratejisi cep telefonları üzerinden işliyor; ancak depremler iletişim altyapısını bozabildiği için bu yöntem kırılgan kalıyor. Ülkede 2008'e dayanan bir tsunami erken uyarı sistemi bulunuyor. Endonezya hükümetine bağlı Ulusal Araştırma ve İnovasyon Ajansı'nda kıdemli araştırmacı olan ve ortak araştırma ekibinin Endonezya tarafını yöneten Andi Eka Sakya, deprem girişiminin bir atılım olabileceğini söylüyor.

Sakya, tsunamilerin kıyı bölgelerini etkilediğini ve dakikalar, hatta saatler öncesinden tahmin edilebildiğini; deprem dalgalarının ise zemin içinde çok yüksek hızla hareket ettiğini belirtiyor. Merkez üssüne 50 kilometre uzaklıktaki bir köyün yanıt vermek için yalnızca 5 ila 10 saniyesi olabileceğini ifade ediyor.

Sakya, sistemin hâlâ prototip aşamasında olduğunu ve halka henüz uyarı gönderilmediğini söylüyor. Nihai hedefin, insanların mümkün olan en erken anda tepki verebilmesi için uyarılması olduğunu belirtiyor.

2030'a kadar sürecek çalışma

2030'a kadar sürecek proje kapsamında okul hoparlörlerine alarm sistemi kurulması ile radyo ve televizyon yayınlarından yararlanılması da değerlendiriliyor.

Endonezya ve Japonya, Pasifik Ateş Çemberi üzerinde yer alıyor ve sık sık depremlerden etkileniyor. Araştırmacılar iki ülkedeki davranış ve hayatta kalma stratejilerinin nasıl farklılaştığını inceliyor.

Japonya'da resmî afet yönergeleri, örneğin bir masanın altına girip içeride kalma gibi "eğil ve korun" stratejisine odaklanıyor. Buna karşılık Endonezya gibi gelişmekte olan bazı ülkelerde az katlı evler, çökmeye karşı son derece kırılgan olan güçlendirilmemiş yığma yapılardan inşa ediliyor; bu nedenle insanlar dışarı kaçarak hayatta kalıyor. Endonezya'da bazı iki katlı binalarda birinci katın ezildiği, ikinci katın görece sağlam kaldığı görüldü.

Inoue, bu ülkelerde insanların hızla odadan kaçtığını ve nasıl hayatta kalacaklarını bildiklerini söylüyor. Standart uluslararası tavsiyeler kırılgan binalara her zaman uymadığı için proje araştırmacıları simülasyonlar ve insan deneyleri yürüterek bilimsel temele dayanan yönergeler belirlemeye çalışıyor.

Müslüman dünyasındaki başka ülkeler de benzer sistemleri değerlendirmişti. Birleşik Arap Emirlikleri hükümeti Barakah nükleer santralini devreye almayı planlarken, projede görevli bir yetkili, olası bir radyasyon sızıntısında cami hoparlörlerinin daha geniş bir alarm ağının parçası olacağını söylemişti.

Özbekistan'da ise çok daha kapsamlı bir cami hoparlör projesi yürütülüyor. Acil Durumlar Bakanlığı bu yıl 272 camiye cihaz kurulması için pilot proje başlattı. Alarmların sel, çamur akıntısı, toprak kayması ve çığ durumlarında halkı uyarması planlanıyor. Projeye ortak olan Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP), camilerin seçiminin tesadüf olmadığını, bu yapıların yerel topluluklar üzerinde önemli etkiye sahip, geleneksel olarak otorite kabul edilen sosyal kurumlar olduğunu açıkladı.