Stormont'ta dönüşüm terapisi yasağı tasarısı görüşülüyor

Kuzey İrlanda'da cinsel yönelim ve cinsiyet kimliğini değiştirmeye yönelik uygulamaları yasaklamayı hedefleyen tasarı, Salı günü Stormont'ta milletvekillerinin (MLA) önüne ilk kez geliyor. Tasarı, dönüşüm uygulamalarını gerçekleştirenlere iki yıla kadar hapis cezası öngörüyor.

Tasarıyı Alliance Partisi milletvekili Eóin Tennyson hazırladı. Muhalefetteki Demokratik Birlik Partisi (DUP) tasarıyı eleştirerek "özgürlüğe gerçek bir tehdit" olarak nitelendirdi. Birlikçi partilerin tasarıya karşı oy kullanması beklenirken, Sinn Féin ve Sosyal Demokrat İşçi Partisi'nin (SDLP) desteği olduğu belirtiliyor.

Ne öngörüyor?

Tasarı, bir kişinin cinsel yönelimini ya da cinsiyet kimliğini değiştirmek amacıyla dönüşüm terapisi sunmayı veya zorlayıcı davranışlarda bulunmayı suç haline getiriyor. Ayrıca bir kişiyi dönüşüm uygulamalarına maruz bırakmak amacıyla Kuzey İrlanda'dan çıkarmak da suç kapsamına alınıyor. Zorlayıcı davranışın tanımı, 2021 tarihli Aile İçi Şiddet ve Hukuk Muhakemeleri Yasası'ndan (Kuzey İrlanda) alınıyor. Bu tanım; şiddet veya tehdit içeren davranışları, mağduru küçük düşürmeyi ya da günlük faaliyetlerini kontrol etmeyi kapsıyor.

Tennyson, tartışma öncesi tasarının "dengeli bir mevzuat" olduğunu söyledi. "Hiç kimse kim olduğu ya da kimi sevdiği için zorlamaya, istismara veya zarara maruz kalmamalı" diyen Tennyson, tasarının LGBT+ bireyleri zarardan korurken ifade ve din özgürlüğünü de gözettiğini belirtti. Kuzey İrlanda'nın eşitlik konusunda uzun süredir geride kaldığını savunan Tennyson, tasarının tarihi bir fırsat olduğunu ifade etti.

Karşı çıkanlar ne diyor?

DUP lideri Gavin Robinson ise tasarının muğlak olduğunu ve Kuzey İrlanda'da istismar ile zorlayıcı davranışlarla mücadele için zaten yasalar bulunduğunu söyledi. Robinson, "Evlerin, kiliselerin ve özel konuşmaların içine uzanan muğlak yeni suçlar yaratmadan insanları kötü muameleden koruyabiliriz" dedi.

Dönüşüm uygulamaları, bazen "onarıcı terapi" veya "eşcinsel tedavi terapisi" olarak da adlandırılıyor. İngiliz Psikoloji Derneği'ne (BPS) göre bu uygulamalar bir kişinin cinsel yönelimini veya cinsiyet kimliğini değiştirmeye çalışıyor. Uygulamalar genellikle konuşma terapileri ve duayı içeriyor; daha aşırı biçimleri de bulunabiliyor. BPS ile NHS England ve Kraliyet Psikiyatristler Koleji gibi kurumlar, her tür dönüşüm uygulamasının "etik dışı ve potansiyel olarak zararlı" olduğunu belirtiyor.

Tasarı daha önce de Stormont gündemine gelmişti. 2021'de milletvekilleri Ulster Birlik Partisi'nin (UUP) her türlü uygulamanın yasaklanması çağrısını içeren önergesini kabul etmiş, ancak önerge bağlayıcı olmamıştı. UUP, yeni lideri Jon Burrows döneminde tutumunu değiştirerek tasarıya karşı oy kullanacağını açıkladı; parti tasarıyı "aşırı geniş, hukuki açıdan belirsiz ve potansiyel olarak zararlı" buluyor. Geleneksel Birlikçi Ses (TUV) partisinin de tasarıya karşı oy vermesi bekleniyor.

DUP'lı Gordon Lyons 2024'te topluluklar bakanı oldu ve tartışmada Tennyson'a yanıt vermesi bekleniyor. Birlikçi partiler bu aşamada "endişe dilekçesi" olarak bilinen veto mekanizmasını kullanamıyor; ancak tasarı Salı günü ikinci aşamayı geçerse ileride bu yola başvurabilirler. İngiltere'de hükümet, cinsel yönelimi veya trans kimliği değiştirmeyi amaçlayan "istismar içeren eylemler" için hapis ve para cezası öngören kendi yasa planlarını yayımlamıştı.