Polonya Anayasa Mahkemesi'nde polis müdahalesi: yargıçlar görevden alındı

Polonya Anayasa Mahkemesi'nde (Trybunał Konstytucyjny) görevden alma krizi büyüdü. Hükümet tarafından atanan bir grup yargıç, mahkemenin tartışmalı başkanı Bogdan Święczkowski ile yardımcısı Bartłomiej Sochański'yi görevden aldı. Kararın ardından Varşova'daki mahkeme binası önünde gece boyunca gerginlik yaşandı. Çevik kuvvet polisi protestocularla karşı karşıya geldi.

Görevden alma kararı, mahkemenin meşruiyeti konusunda yıllardır süren anlaşmazlığın son halkası oldu. Karara sağcı muhalefet partisi Hukuk ve Adalet (PiS) sert tepki gösterdi. Parti lideri Jarosław Kaczyński, yapılanı mahkemeye yönelik "saldırı" olarak nitelendirdi.

Devlet Başkanı Nawrocki mahkemeye girdi

PiS'nin desteklediği muhafazakâr Devlet Başkanı Karol Nawrocki, Senegal'e yapacağı resmi ziyaret için uçaktayken geri dönerek cuma gecesi mahkemeye müdahale etti. Nawrocki, gece saat 01.00 sularında polis kordonunu aşarak binaya girmeye çalıştı. Görüntülerde güvenlik görevlileri ve diğer yargıçlarla boğuştuğu görüldü. Yerel saatle 04.00 itibarıyla binanın içinde olduğu belirtildi.

Nawrocki, çevrimiçi paylaşılan bir videoda hükümet tarafından atananların "Anayasa Mahkemesi yargıcı olmadığını" söyledi. Sabah 05.00'te mahkeme önünde onun adına okunan açıklamada ise "Polonya'nın anayasal düzeninin ihlal edildiğini" savundu. "Anayasal bir organ zorla ele geçirildi" diyen Nawrocki, güvenlik güçlerinin binadan çekilmesini istedi.

Olay sırasında aralarında muhalefet milletvekillerinin de bulunduğu yüzlerce kişi mahkeme önünde toplandı. Görevden alınan yargıçlara destek veren göstericilerden üç kişinin binaya zorla girmeye çalıştığı için gözaltına alındığı bildirildi.

2015'ten bu yana süren atama krizi

Polonya Anayasa Mahkemesi, 2015'ten bu yana siyasi bir tartışmanın merkezinde. O dönem görevden ayrılan merkez sağ hükümet ile göreve gelen sağcı hükümet, art arda hukuki açıdan tartışmalı atamalarla mahkeme kadrosunu doldurmaya çalıştı. Bu atamalar mahkemeyi fiilen felç etti. PiS'nin sekiz yıllık iktidarı döneminde mahkeme, AB hukuku karşısında Polonya yasalarını sık sık üstün tuttu. Avrupa Birliği, Polonya'nın en yüksek mahkemesini dönemin milliyetçi siyasi iktidarına fazla yakın olmakla suçladı.

2023'te iktidara dönen Başbakan Donald Tusk, AB ile ilişkileri düzeltmek için tartışmalı reformları geri alma sözü verdi. Ancak muhalefetle uyumlu devlet başkanlarının veto yetkilerini ve geniş yorumlarını kullanması bu çabaları engelledi. Geçen yıl Tusk'un adayını yenerek beklenmedik bir zafer kazanan Nawrocki, mevcut parlamentonun seçtiği beş yargıcın yemin etmesini de reddetti.

Bu ayın başında Avrupa Konseyi'nin hukuk devleti danışma organı Venedik Komisyonu, devlet başkanının bu reddinin yargıçların göreve başlamasını engellememesi gerektiğini açıkladı. Cuma gecesi ise mevcut çoğunluğun seçtiği bir grup yargıç, Święczkowski'yi görevden alarak mahkemenin usul kontrolünü ele geçirdi. Nawrocki'nin kabul etmediği beş yargıçtan biri olan Anna Korwin-Piotrowska, yargıdaki en uzun deneyime sahip olması gerekçesiyle başkanlığı devraldığını duyurdu.

Hukuk uzmanları görevden almanın yasallığı konusunda bölünmüş durumda. PiS'in eleştirmeni olarak tanınan hukukçu Marcin Matczak, Święczkowski'yi savunacağını hiç düşünmediğini ancak görevden almanın yasal dayanağının "var olmadığını" düşündüğünü söyledi. Adalet Bakanı Waldemar Żurek ise Święczkowski ve yardımcısı Sochański'nin dokunulmazlıklarının kaldırılarak mahkemenin çalışmasını engellemekten yargılanmalarını talep etti.

Tusk, eleştirilere rağmen "hukuk devletini yeniden tesis etmenin görevimiz olduğunu" savundu. "PiS'nin yıllarca süren hukuksuzluğundan sonra bu zor, bazen acı verici bir süreç ve kararlı adım atmayı gerektiriyor" dedi. Dışişleri Bakanı Radosław Sikorski de Atlanta'daki G20 toplantısı sırasında mahkemenin önceki hükümet döneminde siyasallaştığını söyledi.

Muhalefet liderleri ve mahkemenin sosyal medya hesabı ise hükümeti yargıda "darbe" yapmakla suçladı. Aralarında Nigel Farage, Liz Truss ve Geert Wilders'ın bulunduğu bazı Avrupalı aşırı sağcı isimler de kararı kınadı. ABD'nin Polonya Büyükelçisi Tom Rose, X'te yaptığı paylaşımda olayları "çok ciddi" olarak nitelendirdi ve tarafların olayın ne olduğu ve neden yaşandığı konusunda birbirinden çok farklı açıklamalar yaptığını belirtti.