Sırbistan Devlet Başkanı Vučić başbakanlık için istifa etti

Sırbistan Devlet Başkanı Aleksandar Vučić, görevinden istifa ederek 25 Ekim'de yapılacak erken parlamento seçimlerinde başbakanlık için yarışacağını açıkladı. Karar, ülkeyi yaklaşık iki yıldır sarsan protestoların ardından Vučić'in iktidarını sınayacak bir seçim sürecine işaret ediyor.

Vučić'in ikinci devlet başkanlığı görevi normalde gelecek yıl mayıs ayında sona erecekti. Sırbistan anayasası ona üçüncü kez aday olma hakkı tanımıyor. Vučić, sağcı Sırp İlerleme Partisi'ni (SNS) 25 Ekim seçimlerinde yönetmek için istifa ettiğini söyledi. "Cumhuriyet başkanlığı görevinden istifa ediyorum" diyen Vučić, istifa metnini okudu.

Ülkedeki seçim, yüksek siyasi gerilim ortamında yapılacak. Vučić'in popülistleri, yaygın hoşnutsuzluğa rağmen iktidarda kalmayı hedefliyor. Vučić'in başbakan adaylığı hem üst düzey bir görevi elde tutma hem de öğrenci hareketi karşısında partisinin şansını artırma girişimi olarak değerlendiriliyor.

Protestoların kaynağı: Novi Sad'daki tren istasyonu kazası

Gösteriler, Kasım 2024'te kuzeydeki Novi Sad kentinde bir tren istasyonu kanopinin çökmesi sonucu 16 kişinin hayatını kaybetmesiyle başladı. Üniversite öğrencileri olayda sorumluluk hesabı istedi. Yolsuzluğa karşı adalet talebiyle büyüyen hareket, 14 yıldır iktidarda olan Vučić hükümetini devirmeye çalışıyor. Vučić son 12 yıldır başbakan ya da devlet başkanı olarak görev yapıyor.

Seçim listesinde öğrencilerin desteklediği hareket, aralarında az tanınan uzmanlar, profesörler, öğretmenler ve sporcuların da bulunduğu geniş bir kesimi bir araya getiriyor. Öğrenci grupları, hukukun üstünlüğü ve yolsuzluğun sona ermesi çağrısıyla bisikletle ülkeyi dolaşıyor. Analistler, öğrenci hareketi ile Vučić'in anketlerde birbirine yakın olduğunu, bunun da sıkı bir yarışa ve referandum benzeri bir atmosfere işaret ettiğini belirtiyor. Seçimde Vučić'in müttefikleri Sosyalist Parti, AB yanlısı muhalefet ittifakı ve birkaç küçük grup da yarışıyor.

Görev devri ve seçim takvimi

Vučić'in istifasının ardından görevi, yakın müttefiki ve eski başbakan Ana Brnabić geçici olarak devralacak. Brnabić, Sırbistan'ın 250 üyeli parlamentosunun görevden ayrılan başkanı. 25 Ekim seçimlerinin ardından yeni parlamento başkanı Brnabić'ten görevi devralacak, başbakanı atayacak ve devlet başkanlığı seçimini takvime bağlayacak.

Vučić ve partisi yaygın yolsuzluk, organize suç bağlantıları ve eleştirel medya dahil demokratik özgürlüklerin kısıtlanmasıyla suçlanıyor. SNS, 2012'de iktidara gelmesinden bu yana tüm devlet kurumlarının kontrolünü kademeli olarak ele geçirmekle eleştiriliyor; parti görevini kötüye kullanma iddialarını reddediyor ve yolsuzlukla mücadele sözü veriyor.

Sırbistan Bağımsız Sosyal Araştırmalar Bürosu, Vučić'in devlet başkanı olarak partisini tanıtmak amacıyla bir kamu kurumunu kötüye kullandığı iddiasıyla şikâyette bulundu. Vučić suçlamayı reddetti. Hükümet kontrolündeki yolsuzlukla mücadele kurumlarından henüz bir yanıt gelmedi.

Yetkililer göstericilere karşı polis şiddeti ve gözaltılarla sert önlemler aldı. Vučić, kanıt sunmadan muhaliflerini ve eleştirel medyayı belirsiz bir dış etki altında "devleti yıkmak" istemekle suçladı. Vučić pazar günü Sırbistan devlet televizyonu RTS'e, yabancı güçlerin ve ülkedeki kimliği belirsiz kişilerin seçim gecesi huzursuzluk çıkarmayı planladığını söyledi.

Sırbistan'ın Avrupa Birliği üyelik süreci, demokratik gerileme ve Ukrayna savaşı nedeniyle Rusya'ya yaptırımlara katılmayı reddetmesi yüzünden Vučić döneminde durma noktasına geldi.