İngiltere'de NHS tarzı sosyal bakım sistemi 'on yıllar alabilir'

Ekonomist Sir Andrew Dilnot, İngiltere'de Ulusal Sağlık Servisi (NHS) tarzında bir sosyal bakım sisteminin hayata geçirilmesinin on yıllar alabileceğini belirtti. 15 yıl önce sosyal bakım reformu için bir komisyon yöneten Sir Andrew, Başbakan Andy Burnham'ın sosyal bakımın konaklama masrafları dahil tamamen ücretsiz olmasını istediğini söyledi.

BBC Radio 4'ün Today programına konuşan Sir Andrew, böyle bir planın maliyetinin "çok yüksek" olacağını ifade etti. Burnham'ın planlarını bir sonraki genel seçimde seçmenlerin önüne koyma sözü verdiğini hatırlatan Sir Andrew, değişimin "artık daha uzakta" olduğunu söyledi.

Sosyal bakım nedir, nasıl işliyor?

Yetişkin sosyal bakımı, insanların daha bağımsız yaşamasına yardımcı olmak için devlet desteği sağlıyor; evde verilen yardımı da kapsıyor. Ancak NHS'in aksine, İngiltere'de sosyal bakım kullanım anında ücretsiz değil ve bazı kişiler büyük faturalarla karşılaşabiliyor.

BBC'nin Sunday with Laura Kuenssberg programına verdiği mülakatta Burnham, sosyal bakım önerilerinin "herkes katkıda bulunur, herkes kapsanır" anlamına geleceğini belirtti ve böyle bir sistemi finanse etmek için vergi artışını dışlamadı. Konuşmasının ayrıntılarını Salı günü yapacağı konferans konuşmasında açıklayacağını söyledi. Ancak önerilerin bir sonraki genel seçimden önce hayata geçirilmeyeceğini ima etti; zira İşçi Partisi'nin 2024 seçim bildirgesindeki taahhütlere bağlı kalmak istiyor. Bu bildirgede ulusal sigorta, gelir vergisi ve KDV'yi artırmama sözü yer alıyordu.

İşçi Partisi milletvekili Darren Jones, sosyal bakım reformlarını finanse etmek için emekli maaşındaki "üçlü kilit" uygulamasının kaldırılmasının "hükümetin diğer seçeneklerle birlikte değerlendirmesi gereken bir seçenek" olduğunu söyledi. Üçlü kilit, devlet emekli maaşının ortalama ücret artışı, enflasyon veya yüzde 2,5 oranlarından en yükseğine göre artmasını garanti ediyor ve bu uygulamanın korunması da İşçi Partisi'nin seçim bildirgesinde yer alıyor. Bir sonraki genel seçimin Ağustos 2029'a kadar yapılması bekleniyor; ancak Burnham daha erken seçim kararı alabilir.

Öneriler ve maliyet tartışması

Sir Andrew, sosyal bakımdaki değişimin, Burnham'ın başbakan olduktan kısa süre sonra Temmuz ayındaki konuşmasında İngiltere için yeni bir ulusal bakım hizmeti vaat ettiğinde ima edilenden "artık daha uzakta" olduğunu söyledi. Öneriler İşçi Partisi'nin 2029 seçim bildirgesine girerse, bu Tony Blair'in sosyal bakım için kraliyet komisyonu başlatmasından 30 yıl, kendi komisyonunun raporunu sunmasından ise 15 yıldan fazla süre sonrasına denk gelecek.

Sir Andrew, NHS tarzı bir sistem vaat ederek başbakanın sosyal bakımın "tamamen ücretsiz" olacağını ima ettiğini belirtti. İngiltere ve Kuzey İrlanda'da ev dahil 23.250 sterlinin üzerinde varlığı olan kişiler, belediyelerinden bakım masrafları için yardım alamıyor. Galler'de sosyal bakım da gelir testine tabi. İskoçya'da ise yemek yeme ve banyo yapma gibi görevlerde yardıma ihtiyacı olduğu değerlendirilen tüm yetişkinlere devlet destekli kişisel bakım sunuluyor; ancak konaklama, yemek ve günlük yaşam masrafları bu kapsamda değil ve gelir testine tabi.

Sir Andrew, İskoçya tarzı bir sistemin bile konaklama bakımındaki kişileri "çok yüksek faturalarla" karşı karşıya bırakacağını, Burnham'ın bunu önlemek istediğini söyledi. Health Foundation'ın (Sağlık Vakfı) tahminine göre İngiltere'de devletin tüm desteği finanse ettiği evrensel bir sosyal bakım sistemi yılda yaklaşık 18,5 milyar sterline mal olabilir. Burnham Pazar günü maliyetlerin bundan daha düşük olacağına inandığını söyledi; ancak planlarını nasıl finanse edeceğini açıklamadı.

Sir Andrew, NHS tarzı bir sosyal bakım sisteminin maliyetinin "18 milyar sterlinin çok üzerinde" olabileceğini, İskoçya modelinin ise bunun yarısı kadar tutabileceğini belirtti. Ayrıca Burnham'ın sözlerinde "birçok yıl, hatta on yıllar" sürebilecek bir şey hayal ettiğine dair işaret olduğunu ekledi.

Sir Andrew, tüm sosyal bakımın devlet tarafından finanse edildiği böyle bir planı "görmeyi çok isterdim" dedi; ancak "maliyetin çok çok büyük olacağını" söyledi. İnsanların bakımları için ödemesi gereken tutarın sınırlandırıldığı bir sistemin "yaşlı insanlar için hâlâ iyi işleyebileceğini" ekledi. Kendi komisyonu 35.000 sterlinlik bir yaşam boyu üst sınır önermişti. Raporun tavsiyeleri David Cameron liderliğindeki muhafazakâr-Liberal Demokrat koalisyon hükümeti tarafından kabul edilmiş; ancak üst sınırın uygulanması Cameron'ın kamu maliyesindeki baskıyı gerekçe göstermesiyle 2020'ye ertelenmiş ve fikir sonraki muhafazakâr hükümetlerce terk edilmişti.

Sistemi reforme etmeye yönelik diğer öneriler de başarısız oldu. Theresa May'in muhafazakâr hükümeti, evde bakım alan ve en az 100.000 sterlin değerinde varlığı olan kişilerin tam masrafı ödemesini öngören planı, muhaliflerin "demans vergisi" olarak nitelendirmesinin ardından rafa kaldırdı. Burnham ise Gordon Brown hükümetinde sağlık bakanıyken ulusal bakım hizmeti planının, insanların ölümünden sonra miraslarından zorunlu katkıyla finanse edilebileceğini önermişti. Bu fikir İşçi Partisi'nin muhaliflerince "ölüm vergisi" olarak adlandırılmış ve parti 2010 genel seçimini kaybettikten sonra öneriler ilerlememişti.