Rusya'da seçim var: Putin modeli demokrasiyi nasıl aşındırıyor

Rusya'da bu hafta sonu milyonlarca kişi sandık başına gidiyor ve yeni bir parlamento belirlenecek. Ancak The Guardian yazarı Rafael Behr'e göre seçimin amacı, Vladimir Putin'in siyasi süreç üzerindeki otoritesini korumak. Bu nedenle Putin'in partisi Birleşik Rusya'nın Duma'daki (Rusya parlamentosunun alt kanadı) kontrolünü sürdürmesi bekleniyor.

Behr, seçim sonucunun sandıklar açılmadan önce belirlendiğini, ancak resmi zaferin büyüklüğünün oy sayımından sonra açıklanacağını yazıyor. Kremlin'in desteklediği muhalefet partileri de parlamentoda temsil ediliyor; bu partiler halkın öfkesini yönlendiren bir supap işlevi görüyor ve iktidar seçkinleri içindeki farklı grupların Kremlin politikasını etkilemesine olanak tanıyor.

Yazara göre Kremlin, Birleşik Rusya'nın resmi oy oranı ile halkın rejime gerçek desteğini yansıtan sayı arasındaki farkı en aza indirmeye çalışıyor. Fark çok büyük olursa ya da hile çok açık yapılırsa, bu Kremlin'deki güvensizliği gösterir. Putin'in gücü sıradan Rusların onayına dayanmıyor; ancak otoritesi, halkı dinlediği ve önemsediği izlenimiyle ayakta tutuluyor.

Bu sefer seçim tiyatrosunu sahnelemek normalden daha zor; çünkü savaş yorgunluğu had safhada. Ukrayna'daki "özel askeri operasyon"un plana uygun gittiğini artık kimse iddia edemiyor. Birkaç hafta sürmesi beklenen savaş beşinci yılına girdi. Yaklaşık 1,5 milyon Rus zayiatı olduğu belirtiliyor.

Gönüllü asker bulunamaması, yeni bir zorunlu seferberlik endişesini artırıyor. Putin böyle bir çağrının gerekli olmadığını söyledi. Ancak kamuoyuna güvence verme ihtiyacı duyması, cephede ilerlemenin durduğunun ve ülke içindeki havanın bozulduğunun kabulü olarak yorumlanıyor.

Ukrayna insansız hava araçları ve füze saldırıları, savaşı cephe hattından binlerce kilometre uzakta da görünür ve ekonomik olarak hissedilir hale getirdi. Devlet propagandası, rafinerilerden yükselen dumanı ve benzin istasyonlarındaki kuyrukları örtemiyor.

Muhalefetin bastırılması ve Yabloko kararı

Otoriter bir devlette doğru kamuoyu araştırması yapılamıyor. Ruslar özel düşüncelerini telefonda yabancılarla paylaşmaya pek yanaşmıyor; özellikle de silahlı kuvvetleri kötülemenin suç sayıldığı bir ortamda. Artan muhalefetin daha güvenilir bir göstergesi, baskının yoğunlaşma hızı. Geçen ay liberal bir parti olan Yabloko, akıl almaz biçimde uydurulmuş teknik bir gerekçeyle seçimlerden men edildi. Gerçek itiraz, partinin "Barış ve özgürlük için" kampanya sloganıydı.

Yabloko daha önce Putin öncesi dönemden kalma, fazla ciddiye alınmayan bir parti olarak hoş görülüyordu. Ancak seçmenin savaş karşıtı tek bayrağa yöneldiğine dair işaretler üzerine bu hesap değişti.

Muhalefetin yasaklanması katılımı düşürürse Kremlin için daha da iyi. Behr'e göre Kremlin, statükoya yönelik samimi bir coşku gösterisinin mümkün olmadığını kabul etmiş görünüyor. Sıkıcı ve düşük profilli bir seçim, boyun eğme ve istikrar anlatısıyla en iyi alternatif olarak görülüyor.

Yazar, bu yöntemin "yönetilen demokrasi"nin sapkın bir zanaatı olduğunu belirtiyor: Görünüşte liberal bir anayasa üzerinden gangstervari bir otoriterliği yürütmek. Bunun için gösterişli baskı, taktiksel taviz ve yapay rızanın karışımı gerekiyor.

Behr, Putin modelinin Britanya dahil yerleşik demokrasilerde de yankı bulduğunu savunuyor. Ona göre bu modelin özü, bir zamanlar büyük olan bir ülkenin yabancılar tarafından aşağılanmasının intikamını alacak güçlü bir lider vaadi. Bu vaat, Donald Trump'ı iki kez Beyaz Saray'a taşıdı.

Britanya'daki karşılığı ise Reform UK. Anketlerde yüzde 23 civarında görünen parti, İşçi Partisi ile başa baş durumda. Nigel Farage'ın konumu bu yıl kişisel ve parti finansmanı incelemeye girmesiyle geriledi; ancak çekirdek destekçileri bu durumdan rahatsız değil.

Behr'e göre demokrasiyi aşındıran kimyasal bileşiğin en önemli unsuru derin sinizm: Hiçbir siyasetçinin kamu hizmeti ruhuyla hareket etmeyeceğine dair yılgın inanç. Bu görüşe göre sadece zayıflar ve güçlüler, saf olanlar ve oyunu bilenler var. Bir ulusun başarılı olması için güçlü bir oyuncu tarafından yönetilmesi gerekiyor; anayasalar ve yasalar sadece iktidarı kullanma araçları.

Yazara göre bu süreç önce bağımsız kurumlara duyulan güvenin kemirilmesiyle işliyor. Kamuoyu tartışması aşındırıcı bir sinizmle dolduruluyor, hayal kırıklığı sisteme karşı nihilist bir öfkeye dönüştürülüyor. Rusya bu yolda çoktan kayboldu. Britanya demokrasisi daha dayanıklı ve kültürel olarak daha yerleşik; ancak dayanıklılık, bağışıklık anlamına gelmiyor.