Rusya bağlantılı dezenformasyon: BBC Verify ne buldu?

İngiltere Başbakanı Andy Burnham, Rusya'nın Birleşik Krallık'ta yürüttüğünü söylediği "sinsi bir kampanya"yı gündeme getirdi. BBC Verify, Rusya bağlantılı grupların kamuoyunu etkilemek için ürettikleri çevrimiçi dezenformasyon kampanyalarını inceledi ve bu kampanyaların çoğunu çürüttü.

Bu kampanyalar Ukrayna savaşı, ABD ve Almanya seçimleri gibi konularda kamuoyunu yönlendirmeyi, toplumsal uyumu zedelemeyi ve yetkililere duyulan güveni sarsmayı hedefliyor. Geçtiğimiz yıl İngiliz kamu sektörü çalışanlarını konu alan bir dizi sahte video internette yayıldı.

Bunlardan biri Preston'da 999 çağrı operatörü olarak çalışan Aaron adlı kişiydi. Aaron, BBC Verify'a sesinin yapay zeka ile klonlandığını ve 2025 Polonya cumhurbaşkanlığı seçimi hakkında konuşuyormuş gibi gösterilen sahte bir video hazırlandığını öğrendiğinde şaşkına döndüğünü söyledi.

Matryoshka kampanyası ve sahte haber siteleri

Söz konusu videolar, BBC Verify ve diğer araştırma gruplarının izlediği Matryoshka adlı büyük çaplı Rusya bağlantılı dezenformasyon kampanyasının parçası. Yapay zeka ile günde bazen düzinelerce sahte video üretiliyor; bu videolar gazetecileri ve BBC gibi büyük haber kuruluşlarını taklit ederek Ukrayna ve Batı ülkeleri hakkında yanlış bilgileri sosyal medya akışlarına taşıyor. Aaron'un durumu, sıradan İngiliz vatandaşlarının da hedef olabileceğini gösteriyor.

BBC Verify, 2024 ABD başkanlık seçimi öncesinde odağın Ukrayna'dan ABD seçimleri hakkında üretilen sahte videolara kaydığını bildirmişti. Kasım ayındaki ABD ara seçimleri öncesinde de benzer yanıltıcı videoların erken işaretleri görülüyor.

BBC Verify daha önce, artık Rusya'da yaşayan eski bir ABD polis memurunun yürüttüğü geniş çaplı bir dezenformasyon kampanyasını ortaya çıkarmıştı. Yapay zeka desteğiyle yürütülen operasyon, tamamen uydurma haberler yaymak amacıyla İngiltere, ABD, Fransa ve diğer Batı ülkelerinde yüzlerce sahte yerel haber sitesi oluşturdu.

Bunlardan biri, Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski'nin Kral Charles'a ait bir malikaneyi ucuza satın aldığını yanlış şekilde iddia eden "London Crier" adlı sahte haber sitesiydi. Site X platformunda yüz binlerce kullanıcı tarafından görüldü ve bir resmi Rusya büyükelçiliği hesabı tarafından paylaşıldı. BBC Verify, YouTube'daki yapay zeka ile seslendirilmiş sahte bir videonun da bu uydurma haberin kaynağı olduğunu buldu; platform videoyu haberimizden sonra kaldırdı.

2023'te BBC Verify, TikTok'ta İngilizce dahil birden çok dilde yanıltıcı videolar paylaşan ve milyonlarca görüntüleme alan sahte hesaplarla yürütülen büyük bir propaganda operasyonunu ortaya çıkardı. TikTok, incelemesinin hesapların Rusya kaynaklı olduğunu göstermesi üzerine operasyona karışan 12 binden fazla sahte hesabı kaldırdı.

Etkisi ve diğer aktörler

2019 Birleşik Krallık genel seçim kampanyası sırasında da bir kampanya ortaya çıkarıldı. Bir kullanıcı, İngiltere ile ABD arasında olası bir ticaret anlaşmasına dair gizli belgeleri Reddit'te paylaştı; belgeler daha sonra İşçi Partisi tarafından kampanyada kullanıldı. Belgeler gerçek görünse de Reddit, sızıntının "Rusya kaynaklı olduğu bildirilen bir kampanyanın parçası" olduğunu açıkladı.

Ancak bu dezenformasyon kampanyalarının ne kadar yaygın veya etkili olduğu tartışmalı. Birçoğu kapsamlı ve örgütlü görünse de ne kadar yayıldıklarını ya da insanları etkilemede ne denli rol oynadıklarını belirlemek zor.

Rusya, kendi jeopolitik amaçları için endüstriyel ölçekte dezenformasyon kullanan tek ülke de değil. Çin, Kuzey Kore ve İran gibi diğer otoriter hükümetler de çevrimiçi dezenformasyonun önemli aktörleri arasında. BBC Verify daha önce İskoçya bağımsızlığını destekleyen, ancak konum bilgileri İran'ı işaret eden bazı X hesaplarını da bildirmişti. Koronavirüs pandemisinin zirvesinde BBC, Facebook, Twitter ve YouTube'da Çin hükümetini destekleyen, ABD karşıtı mesajlar paylaşan 1.200'den fazla sahte veya ele geçirilmiş hesaptan oluşan bir ağ bulmuştu. Reuters'ın 2024'teki bir araştırması, pandemi sırasında ABD ordusunun Çin'in Sinovac aşısını itibarsızlaştırmak için gizli bir aşı karşıtı etki operasyonu yürüttüğünü ortaya koydu. Meta da daha önce Fransa kaynaklı ve Afrika'daki birçok ülkeyi hedefleyen bir etki kampanyasını kaldırmıştı.

Yapay zeka dezenformasyonun yayılmasını daha da kolaylaştırıyor; görseller artık daha kolay sahte hale getiriliyor, videolar metin komutlarıyla yanıltıcı şekilde düzenlenebiliyor. Metin üretimi de gelişti ve inandırıcı, otoriter, tutarlı görünen sahte haber metinleri oluşturabiliyor. BBC Verify bunun kanıtlarını ABD-İsrail-İran savaşında gördü; Rusya-Ukrayna çatışmasının ilk haftalarında çevrimiçi yayılan dezenformasyon çoğunlukla eski veya yanıltıcı videolar ve hatalı iddialardan oluşurken, bu yıl Şubat'ta başlayan İran savaşından bu yana yapay zeka üretimi görsel ve videolarda bir sel yaşandı.

Demos'ta Sosyal Medya Analizi Merkezi'nin kurucusu ve yazar Carl Miller, BBC Verify'a devlet yürütümlü etki operasyonlarının "mevcut hoşnutsuzlukları ve çatlakları büyütüp sömürdüğünü, bunun da tam olarak ne tür bir etki yaratacaklarını anlamayı gerçekten zorlaştırdığını" söyledi. Miller, "Etki operasyonları genellikle oldukça kırılgan şeylerdir ve bizi hedeflediklerinde çok daha fazla başarısız olmalarını sağlamanın yollarını bulmamız gerekiyor" diye ekledi.