Queensland yagmur ormanlarindaki yabani macadamia agaclari korunma bekliyor

Avustralya'nin Queensland eyaletindeki Mary's Creek yagmur ormanlarinda, yabani macadamia agaclarinin pesinde bir grup korumaci, 'dunyanin en iyi kuruyemisi' olarak bilinen bu cevizin gelecegini guvence altina almak icin calisiyor. Macadamia, dunya genelinde 2 milyar dolarlik bir endustri haline gelmis olsa da, yabanil akrabalari yok olma tehlikesiyle karsi karsiya.

90 yasindaki Ian McConachie, hayatini macadamia agaclarina adamis bir isim. Queensland'deki Wolvi'de bulunan ve 'MCTI' adini verdigi ozel bir agac turu gelistirdi. Bu agacin haklarindan elde ettigi yaklasik 2 milyon dolarlik telif ucretini, yabani macadamia agaclarini korumak icin kurulan Macadamia Conservation Trust'a bagisladi. McConachie, 'Bu, dunyanin en iyi kuruyemisi. Avustralya'nin sembolu ve ticari bir gida haline gelen tek yerli bitkimiz' diyor.

Macadamia agaclari, Hawaii basta olmak uzere subtropikal iklimlerde buyuk olceklerde yetistiriliyor. Ancak bu agaclarin atasi olan yabani turler, sadece guney Queensland ve kuzey Yeni Guney Galler'deki kucuk bir alanda bulunuyor. Bu bolge, ayni zamanda insanlarin yasamak istedigi bolgeler oldugu icin yabani macadamia agaclari buyuk bir habitat kaybi yasiyor. Wild Macadamia Conservation orgutunun yoneticisi Denise Bond, 'Onlar pahali gayrimenkul seviyor, bu da onlari inanilmaz derecede tehlikeye atiyor' diye konusuyor.

Yabani agaclarin genetik potansiyeli

Yabani macadamia agaclari, iklim degisikligine ve hastaliklara karsi dayanikli yeni nesil urunlerin gelistirilmesi icin buyuk bir oneme sahip. McConachie, ticari macadamia yetistiriciligi icin 'Avustralya'nin elindeki en buyuk avantaj, yabani agaclar ve onlarin genetik potansiyelidir' ifadelerini kulllanyor. Ancak bu agaclarin yasadigi habitatlarin yuzde 80'inden fazlasi yok olmus durumda. Ozellikle M. jansenii turu o kadar nadir ki, bir orman yangini tum popilasyonunu yok edebilir. Bu yuzden yabani agaclarin yerleri gizli tutuluyor.

Kulturu yapilan macadamia agaclari, yabanil karsiliklariyla karsilastirildiginda cok daha az genetik cesitlilige sahip. Bu da yabani agaclari bir 'gen bankasi' haline getiriyor. Bond, 'Eger ticari agaclari vuran bir mantar hastaligi olursa ve butun yabani agaclar yok olmussa, dayanikliligi genetik olarak geri getiremeyiz' uyarisinda bulunuyor.

Kabi Kabi halkinin gozleriyle

Russell Bennet, Kabi Kabi halkinin yaslilarindan ve macadamia agaclarini bulmakla taninan bir korumaci. Bennet, 'Yeni bir agac bulmak neredeyse altin bulmak gibi. Cok fazla yagmur ormani gezebilirsin ve bir tane bile goremezsin' diyor. Yerli Avustralyalilar, macadamianin kuresel basarisindan maddi olarak cok az pay almis olsa da, Bennet agaclari izlemenin ve korumanin onemine dikkat cekiyor.

Koruma calismalari, yabani agaclarin yasadigi bolgelerin korunmasini ve genetik materyallerin saklanmasini hedefliyor. McConachie, yabanil genlerin korunmasi gerektigini vurgulayarak, 'DNA'yi koruyabiliriz ancak onu yeniden uretemeyiz. Gelecekteki hedeflerden biri, yabanil macadamia genlerini depolayarak islah calismalarinda kullanilabilmek' diyor.