Nepal'de selde kaybolanlar hukuken ölü sayılmıyor

Nepal'de geçen ay Çin-Nepal sınırında meydana gelen selde 5 binden fazla kişi kayboldu. Ancak Nepal yasalarına göre bir kişi ancak 12 yıl sonra hukuken ölü sayılıyor. Bu nedenle aileler ölüm belgesi alamıyor ve sel tazminatı, miras ile mülk devri gibi konularda büyük zorluk yaşıyor.

Başkent Katmandu'da Bagmati Nehri kıyısındaki Pashupatinath tapınağında Madan Lal Lawat, selde kaybettiği yakınları için düzenlenen törene katıldı. Hindu geleneğine göre ceset bulunamadığında, kutsal "kusha" otundan sembolik bir figür yapılarak ölüler için son ayin gerçekleştiriliyor. Hükümet arama kurtarma çalışmalarını durdurduğu için Lawat gibi aileler yakınlarını ancak bu şekilde anabiliyor.

Lawat'ın kardeşi dahil beş yakını sel sularına kapılarak kayboldu. Kendisi, köyü Betrawati'nin dışında otobüs kullandığı sırada olaydan sağ kurtuldu. Hayatta kalanlardan edindiği bilgiye göre kardeşi Mangal, komşularını uyarmak için kapı kapı dolaşırken hayatını kaybetti.

Ölüm belgesi alınamıyor

Nepal Medeni Kanunu'nun 40. maddesi bazı istisnalara izin veriyor ancak geçen ayki sel gibi afetler için özel bir düzenleme bulunmuyor. Aileler, ölüm belgesi alamadıkları için sel tazminatına erişemediklerini, mülk devri ve miras işlemlerini yapamadıklarını BBC'ye anlattı.

Yakınlarını kaybedenler cenaze masrafları için 25 bin rupiye (yaklaşık 122 sterlin) kadar destek alabiliyor. İlk ölen yakın için yaklaşık 200 bin rupi (981 sterlin), sonraki her ölüm için 100 bin rupi (491 sterlin) tazminat öngörülüyor. Ancak bu ödemeler için ölüm belgesi ibraz edilmesi gerekiyor.

Anayasa hukuku uzmanı Bipin Adhikari, mevcut felaket karşısında yasanın güncelliğini yitirdiğini belirtiyor. Yasanın aslında yurt dışına gidip yıllarca haber alınamayan kişiler için hazırlandığını ifade eden Adhikari, teknolojinin ilerlediğini ve bilgi akışının artık çok daha kolay olduğunu savunuyor.

Lawat geçen hafta ölüm belgesi almak için yerel belediye binasına başvurduğunda geri çevrildi. Yetkililerin konuyu hâlâ tartıştığını söyleyen Lawat, ne yapacağını bilemediğini ifade ediyor.

Şu ana kadar 1.400'den fazla ceset bulundu. Nepal'in bu ölçekte DNA incelemesi konusunda deneyimi sınırlı. Bazı durumlarda yetkililer DNA örneği alıp cesetleri ailelerin başvurusu ihtimaline karşı işaretli mezarlara defnetti.

Nepal hükümetinin son değerlendirmesine göre 7.570 özel bina hasar gördü veya yıkıldı. Bu binalarda nüfus verilerine göre yaklaşık 33 bin kişi yaşıyordu.

Rasuwa bölgesine giden yolların açılmasının ardından BBC'nin ziyaret ettiği Betrawati köyü büyük yıkım gördü. Günlerce başkent Katmandu'dan ulaşımın kesildiği bölgede benzin gibi temel malzemelerde sıkıntı yaşandı. Köyün büyük bölümü sel suları altında kaldı; yerel Uttargaya Okulu harabeye döndü, evler sürüklendi, okul servisleri devrildi.

Selden en çok etkilenen Bidur belediyesinde hükümetin tahminine göre 3 binden fazla bina hasar gördü veya yıkıldı. Belediye Başkanı Rajan Shrestha, tüm işlemlerin durduğunu ve ailelerin hak ettikleri fonlara erişmesinin 12 yılı bulabileceğini söyledi.

Yeniden inşa maliyeti 3,6 milyar sterlin

Nepal hükümeti selin yol açtığı yeniden inşa maliyetinin 3,6 milyar sterline (4,8 milyar dolar) kadar çıkabileceğini belirtiyor. Hükümet, 8.300'den fazla hane için kişisel eşya zararını 123 milyon sterlin (165 milyon dolar) olarak hesaplıyor. Bu da hane başına ortalama 14 bin 800 sterlin (20 bin dolar) kayba işaret ediyor; ancak bu rakam yalnızca nüfus verileri ve modellemeye dayanıyor.

Okullar, sağlık merkezleri ve hastaneler dahil onlarca kamu binası selde hasar gördü. Yollar, köprüler, atık su tesisleri ve hidroelektrik projeleri de zarar gördü.

Başbakan Balen Shah, New York'taki BM Genel Kurulu'nda ülkenin yeniden inşasının gayri safi yurt içi hasılanın yüzde 10'undan fazlasını gerektireceğini söyledi. Shah, yeni krediler yerine hibe bazlı uluslararası destek çağrısı yapıyor. Nepal, küresel sera gazı salımında en düşük paya sahip ülkelerden biri olmasına rağmen iklim değişikliğine en kırılgan ülkeler arasında yer alıyor.

2015 depreminde evini kaybeden ve aylarca yerinden edilen Tisum Ghale, geçen ayki selde 19 yakınını kaybetti. Bunların beşi kız kardeşiydi. Ghale, evi sular altında kaldığı ve kız kardeşlerinin geride bıraktığı sekiz çocuğa baktığı için tazminata acil ihtiyaç duyuyor. Şu ana kadar herhangi bir ödeme almadı. Kuzey Nepal'deki 37 barınma merkezinde yaşayan binlerce yerinden edilmiş kişiden biri.