Oxfordshire'da yeni mikroskop bağırsak hastalıklarını inceleyecek

İngiliz bilim insanları, dünya genelinde gençler arasında yaygınlaşan ve kesin tedavisi bulunmayan iltihaplı bağırsak hastalıklarının kökenini anlamak amacıyla geliştirilen yeni bir mikroskobu tanıttı. Cihaz, Oxfordshire'daki Harwell Bilim ve İnovasyon Kampüsü'nde bulunan Rosalind Franklin Enstitüsü'nde (Rosalind Franklin Institute) kullanılacak.

İngiliz Gastroenteroloji Derneği'ne (British Society of Gastroenterology) göre Birleşik Krallık'ta yarım milyondan fazla kişi iltihaplı bağırsak hastalığıyla yaşıyor. Crohn hastalığı ve ülseratif kolit, bu hastalığın en yaygın iki türü. Uzmanlar hastalığın her yaşta görülebileceğini, ancak çoğunlukla 15 ile 40 yaş arasında teşhis edildiğini belirtiyor. Bu dönem, gençler için eğitim, iş ve ilişkiler açısından kritik bir dönem olması nedeniyle yaşam kalitesini önemli ölçüde etkiliyor.

Mikroskop 20 nanometreye kadar görüntü sağlıyor

"Curie" adı verilen cihaz, geleneksel ışık mikroskobuna kıyasla 10 kat daha yüksek çözünürlükte görüntü üretebiliyor. Bu sayede araştırmacılar 20 nanometreye kadar olan ayrıntıları görebiliyor. Mikroskop, mucitlerine 2014 Nobel Fizik Ödülü'nü kazandıran STED (uyarılmış-emisyon tükenmesi) yöntemini kullanıyor. İki lazer ışınıyla çalışan sistemde, incelenen hücre yapıları floresan etiketlerle işaretleniyor. İlk lazer bu etiketleri harekete geçirirken, halka biçimindeki ikinci lazer ışını floresanın yalnızca merkezde algılanmasını sağlıyor. Böylece birbirine çok yakın yapılar ayırt edilebiliyor.

Rosalind Franklin Enstitüsü'nde grup lideri Dr. Karina Pombo-Garcia, cihazın sağladığı imkânları şöyle açıklıyor: "Bu mikroskop teknolojisinin ve laboratuvarda yaptığımız bilimin getirisi, (iltihaplı bağırsak hastalığının) mekanizmasını daha iyi anlamak olacak." Pombo-Garcia, mevcut tedavilerin hastalığı tam olarak anlamadığımız için yeterince hedefli olmadığını belirtiyor.

Mikroskobun Birleşik Krallık'taki tek örneği olduğu belirtiliyor. Deforme olabilen aynaları sayesinde kalın dokulardan ve mini organlardan daha net görüntü alınabiliyor. Sıcaklık kontrollü zemin, canlı hücrelerin vücut sıcaklığına yakın koşullarda incelenmesine olanak tanıyor.

Protein yapıları incelenecek

Doktora öğrencisi Dimitrios Ioannidis, bağırsak gibi iç organları kaplayan hücrelerin koruyucu bariyer oluşturma sürecini bu mikroskopla inceliyor. Ioannidis, bu yapıların zamanla değişebileceği hipoteziyle çalıştıklarını, söz konusu protein komplekslerinin yapısının değişmesi durumunda işlevinin de değiştiğini söylüyor. Sağlıklı dokunun nasıl görünmesi gerektiğini anlamanın, hastalardaki farklılıkların anlaşılmasına yardımcı olabileceğini belirtiyor. Ioannidis'e göre daha derine inildiğinde bazı hastalıkların kökeni bulunabilir.

Bilim Bakanı Chris McDonald, mikroskobu tanıtırken Rosalind Franklin Enstitüsü'ne Nisan 2027'den itibaren beş yıl boyunca 67 milyon sterlin, malzeme araştırmalarına odaklanan Henry Royce Enstitüsü'ne ise aynı dönemde 90 milyon sterlin fon sağlanacağını duyurdu. Fonlar, 2025 harcama incelemesinde belirlenen bütçeyle UKRI (Birleşik Krallık Araştırma ve İnovasyon Kurumu) üzerinden Mühendislik ve Fiziksel Bilimler Araştırma Konseyi tarafından sağlanacak.

Ancak bu duyuru, Birleşik Krallık bilim tesisleri için zor bir dönemde geldi. Yılın başında UKRI bünyesindeki Bilim ve Teknoloji Tesisleri Konseyi (STFC), enerji maliyetleri, personel giderleri ve döviz kuru dalgalanmaları gibi nedenlerle 2030'a kadar 162 milyon sterlin tasarruf yapması gerektiğini açıkladı. Rosalind Franklin Enstitüsü ile aynı kampüste yer alan Diamond Light Source, Central Laser Facility ve ISIS Neutron and Muon Source tesisleri yüzde 15 fon kaybıyla karşı karşıya. Bilim Bakanı McDonald, yüksek bütçe düzeyinde kesintilerin söz konusu olmadığını savunuyor.