Nepal'de selzede aileler kayıp yakınları için hukuki çıkmazda

Nepal'de geçen ay Çin-Nepal sınırında meydana gelen sellerde 5 binden fazla kişi kayboldu. Hükümet arama kurtarma çalışmalarını sonlandırdı ancak ülke yasalarına göre bir kayıp kişinin resmen ölü sayılması için 12 yıl geçmesi gerekiyor. Bu durum, ailelerin hem yasal hem de maddi açıdan büyük zorluklar yaşamasına yol açıyor.

Katmandu'daki Bagmati Nehri kıyısındaki Pashupatinath tapınağında Madan Lal Lawat, kaybettiği yakınlarını anmak için diğer ailelerle birlikte törene katıldı. Hindu geleneğine göre ceset bulunamadığında, kutsal "kusha" otundan sembolik bir figür yapılarak ölüler için son ayinler gerçekleştiriliyor.

Lawat'ın kardeşi dahil beş yakını sel sularında kayboldu. Kendisi, köyü Betrawati'nin dışında otobüs kullanırken hayatta kaldı. Hayatta kalanlardan aldığı son bilgilere göre kardeşi Mangal, komşularını uyarmak için kapı kapı dolaşırken hayatını kaybetti.

Lawat, "Nasıl yeniden başlayacağımı bilmiyorum. Polis cesetleri aramaya devam ettiklerini söylüyor ama bulunacaklarından emin değilim" diyor.

Ölüm belgesi olmadan tazminat alınamıyor

Nepal Medeni Kanunu'nun 40. maddesi bazı istisnalara izin veriyor ancak geçen ay yaşanan sel gibi felaketler için özel bir hüküm bulunmuyor. Aileler, ölüm belgesi almakta zorlandıklarını ve bunun sel tazminatına erişimden mülk devrine ve mirasa kadar pek çok konuyu etkilediğini BBC'ye anlattı.

Yakınlar, cenaze masrafları için 25 bin rupiye (yaklaşık 122 sterlin) kadar ödeme alabiliyor. İlk ölen yakın için yaklaşık 200 bin rupi (981 sterlin), sonraki her ölüm için ise 100 bin rupi (491 sterlin) tazminat öngörülüyor. Ancak bu ödemeler yalnızca ölüm belgesi ibraz edildikten sonra yapılabiliyor.

Anayasa hukuku uzmanı Bipin Adhikari, "Mevcut felaket karşısında yasa güncelliğini yitirmiş durumda" diyor. Yasanın aslında yurt dışına gidip yıllarca haber alınamayan kişiler için hazırlandığını belirten Adhikari, teknolojinin ilerlediğini ve bilgi alışverişinin artık bu kadar zor olmadığını savunuyor.

Lawat geçen hafta ölüm belgesi almak için yerel belediye ofisine başvurduğunda geri çevrildi. Yetkililerin henüz konuyu tartıştıklarını söylediğini aktaran Lawat, "Ne yapacağımızı bilmiyoruz. Çok fazla belirsizlik var" diyor.

Betrawati köyünün büyük bölümü sel suları altında kaldı. Rasuwa ve Nuwakot bölgeleri arasında yer alan köy, Bidur belediyesine bağlı. Hükümet tahminlerine göre belediyede 3 binden fazla bina hasar gördü veya yıkıldı; bu, ülkedeki en yüksek rakam.

Bidur Belediye Başkanı Rajan Shrestha, "Her şey askıda" diyerek yakınların hak ettikleri fonlara erişmesinin 12 yıla kadar sürebileceğini belirtti. Yerel yönetimler, ölüm teyidi sorununun çözülmesi için başbakanlık ofisine çağrıda bulunuyor.

Şu ana kadar 1.400'den fazla ceset bulundu. Nepal'in bu ölçekte DNA analizi konusunda fazla deneyimi yok. Bazı durumlarda yetkililer DNA örneği aldıktan sonra cesetleri, ailelerin ileride sahiplenebilmesi için işaretli mezarlara defnetti.

Hükümet, 8.300'den fazla hanede kişisel eşya hasarını 123 milyon sterlin (165 milyon dolar) olarak tahmin ediyor. Bu da hane başına ortalama yaklaşık 14 bin 800 sterlin kayıp anlamına geliyor; ancak bu rakam yalnızca nüfus sayımı verileri ve modellemeye dayanıyor.

Başbakanlık ofisi, yasanın olağanüstü durumlarda aileler için yaratabileceği zorlukların farkında olduğunu açıkladı. İçişleri Bakanlığı ise konuyu ciddiye aldıklarını ve gerekirse yasayı değiştirmeye hazır olduklarını bildirdi.

Nepal'in yeniden inşa maliyetinin 3,6 milyar sterline (4,8 milyar dolar) kadar çıkabileceği belirtiliyor. Başbakan Balen Shah, New York'taki BM Genel Kurulu'nda ülkenin gayri safi yurt içi hasılasının yüzde 10'undan fazlasının yeniden inşa için gerekeceğini söyledi. Shah, yeni krediler yerine hibeye dayalı uluslararası destek çağrısı yapıyor.

2015 depreminde evini kaybedip Betrawati'ye yerleşen Tisum Ghale, geçen ayki selde beş kız kardeşi dahil 19 yakınını kaybetti. Şu ana kadar hiç tazminat alamadı; kız kardeşlerinin geride bıraktığı sekiz çocuğa bakıyor. Nepal'in kuzeyindeki 37 barınma merkezinde yaşayan binlerce yerinden edilmiş kişiden biri.