Kuzey İrlanda'da daire sahipleri hizmet ücretlerini denetleme hakkı istiyor

Kuzey İrlanda'nın Lisburn kentindeki Lisburn Square'de yaşayan bir grup daire sahibi, yıllık hizmet ücretlerinin 2018'den bu yana üç kattan fazla artmasının ardından bu bedellere "itiraz hakkı" tanınmasını istiyor.

Bazı sakinler, 2018'de yıllık hizmet bedellerinin yaklaşık 1.400 sterlin olduğunu, ancak son mali yılda bu rakamın 4.300 sterlinin üzerine çıktığını söylüyor. Kiralık dairelerin sahipleri, ortak alanların bakımı, onarımı ve yönetimi ile sigorta için yönetim şirketi Ambit CRE'ye hizmet bedeli ödüyor.

Daire sahiplerinin ev sahibi konumundaki Lisburn Square No 2, hizmet bedelinin "en büyük bireysel katkıcısı" olduğunu ve tüm harcamaların denetlendiğini açıkladı. Ancak sakinler, ödedikleri bedelin karşılığını alamadıklarını ve bu konuda başvuracakları bir mekanizma bulunmadığını belirtiyor.

97 yaşındaki sakin: "Tasarruflarım uzun süre önce bitti"

Dairesini 2010 yılında satın alan 97 yaşındaki Sheila Hughes, Kuzey İrlanda Meclisi'ne (Stormont) daire sahiplerini korumak için "yasayı güçlendirme" çağrısında bulundu. Hughes, "Çok fazla gibi görünüyor ve dul maaşıyla bu pek de yetmiyor. Birikim yapmaya çalışıyorum ama birikimlerim uzun süre önce bitti" dedi.

Şu anda Kuzey İrlanda'da ortak mülkiyeti düzenleyen özel bir yasa ve denetim mekanizması bulunmuyor. Maliye Bakanlığı da bu durumu doğruluyor.

2018'de bu karma kullanımlı siteden daire satın alan Deborah Anderson, ücretlerdeki artışın 2020'de aniden gerçekleştiğini ve ev sahibi tarafından belirlenen "paylaşım oranındaki değişiklikten" kaynaklandığını söyledi. Anderson, "Faturamız o dönemde aniden iki katından fazla arttı. Bunun nedeni dairelerin veya ortak alanların bakımına çok para harcanması değil" dedi. Ayrıca, sakinlerin ne için ödeme yaptıklarını tam olarak öğrenmekte zorlandığını ve kendilerine verilen yıllık bütçenin "oldukça belirsiz" olduğunu iddia etti. Anderson, 2023'te sakinlerden otopark maliyetlerinin daha büyük bir kısmını karşılamalarının istendiğini de öne sürdü.

Dairesini 20 yıldan uzun süre önce satın alan Heather Jackson ise hizmet bedellerindeki artışın kendisini strese soktuğunu belirtti. Jackson, "Bu ayda 365 sterline denk geliyor ve emekliyken bu ekstra ödeme çok büyük bir para" dedi.

İngiltere'de itiraz hakkı var, Kuzey İrlanda'da yok

İngiltere, İskoçya ve Galler'deki kiralık daire sahipleri, hizmet bedellerine bağımsız bir mahkemede itiraz edebiliyor. Anderson ve diğer sakinler, Kuzey İrlanda'da da "makul görünmeyen ücretlere" itiraz edebilmek için yasa değişikliği istiyor. Anderson, "Bir daire satın aldığınızda ortak alanlara katkıda bulunmanız gerektiğini biliyoruz. Bizim istediğimiz adil ve makul bir miktar ödediğimizi bilmek ve burada bunu sorgulayabileceğimiz bir yer yok" diye konuştu.

Lisburn Square No 2 ise siteyi satın aldığında "ev sahibi ile kiralayanlar arasındaki tüm yasal kira sözleşmelerini devraldığını" ve her iki tarafın da bu sözleşmelere bağlı olduğunu belirtti. Şirket, tüm hizmet harcamalarının yetkili mali müşavirler tarafından denetlendiğini ve her kiralayana bir özet belge verildiğini açıkladı. Yönetim şirketi Ambit CRE ise ev sahibinin bu konuya doğrudan yanıt vereceğini söyledi.

Ekim 2025'te Maliye Bakanı John O'Dowd, Kuzey İrlanda'da ortak mülkiyet yönetiminin yeniden düzenlenmesi için planlar açıkladı. O'Dowd, "Konut ortamımız değiştikçe, apartmanlarda ve diğer ortak gelişmelerde yaşayanların açık, adil ve etkili düzenlemelerle korunmasını sağlamalıyız" dedi. Bakanlığın hazırladığı raporda, yönetim şirketleri için kayıt sistemi getirilmesi ve arazi yasasında reform gibi politika seçenekleri sıralandı. Raporda, meclis üyelerinin "belirgin açıklanamayan hizmet bedeli artışları yaşayan ve bu durumdan olumsuz etkilenen seçmenlere" örnekler verdiği belirtildi.

Lagan Valley bölgesinden meclis üyesi David Honeyford, sakinlerin endişelerini mecliste gündeme getirdi ve "rehin tutuluyorlar" diyerek daha güçlü bir denetim çağrısı yaptı. Honeyford, "Yasalarımız bugün insanların yaşam biçimindeki değişime ayak uyduramadı. İnsanlar ne için ödeme yaptıklarını bilmeli, neden ödediklerini anlamalı ve şeffaflık olmalı. Ayrıca itiraz hakları olmalı" dedi.

Gayrimenkul avukatı Simon Murray ise olası bir düzenlemenin yönetim şirketleri üzerinde "oldukça önemli" bir etkisi olabileceğini, çünkü bunun maliyet getireceğini ve bu maliyetin hisse sahiplerine yansıyabileceğini ancak bunun olumlu olabileceğini söyledi. Maliye Bakanlığı sözcüsü, bakanın "bu önemli alanda mevzuat geliştirmek üzere özel bir ekip kurma niyetini doğruladığını" ve ekip kurulduktan sonra paydaş katılımı ve kamu istişaresi yapılacağını açıkladı.