Kadim kadın emeğini arkeolojiye taşıyan antropolog Olga Soffer hayatını kaybetti

Antropoloji profesörü Olga Soffer, 83 yaşında hayatını kaybetti. Soffer, Buzul Çağı insanlarına dair arkeolojik tartışmalara devrim niteliğinde bir fikir getirmişti: Kadınlar da önemliydi. Soffer, 1990'larda Moravya'daki bir kazıda bulunan kalıntılardan ve eski SSCB'deki arkeolojik kazılardan ilham alarak, 30 bin yıl önce kadınların tekstil, sepet ve ağ ürettiğini ve bu ürünlerin soğuk iklim koşullarında hayatta kalmak için kritik olduğunu savundu.

Kariyeri ve eğitimi

Illinois Üniversitesi'nde antropoloji profesörü olan Soffer'ın başarısı, kariyer yolunun sıra dışı olması nedeniyle daha da dikkat çekiciydi. Üç diplomasını da 30 yıla yayılan bir sürede, bir yandan New York'taki bir mağazada kozmetik alıcısı ve moda tanıtım sorumlusu olarak çalışırken aldı.

SSCB, 1920'lerden itibaren tarihsel materyalizme dayanarak arkeolojik kazılara büyük fonlar sağlıyordu. Batılı meslektaşlarının çoğunun aksine, ailesi Tito'nun Yugoslavyası'ndan kaçıp 1955'te Brooklyn'e yerleşen Soffer, Rusça raporları okuyabiliyordu. 1977'de ABD hükümeti, National Geographic Society ve diğer kurumlardan burslarla yıllarca süren araştırmalara başladı. Çalıştığı 30 alan arasında Ukrayna'daki Mezhyrich, Rusya'daki Avdeevo ve Çekya'daki Dolní Věstonice ile Pavlov öne çıkıyordu.

Kadınların rolüne dair bulgular

Soffer, bu bölgelerdeki kazılarda erkek arkeologların mamut kemiklerinden yapılmış evleri kahraman erkek avcılara atfettiğini, ancak Mezhyrich'te bir evin 95 çeneden oluştuğunu görerek bu kemiklerin doğal ölüm alanlarından toplanmış olabileceğini öne sürdü. Ayrıca arkeologların küçük hayvan kalıntılarını göz ardı ettiğine dikkat çekti: "Belki her 10 yılda bir mamut öldürüyorlardı ve bundan hiç bahsetmiyorlardı."

1990'da Pavlov'da on binlerce yıl öncesine ait kil parçalarında izler fark eden Soffer, bunları basketry ve tekstil konusunda uzman olan Mercyhurst College'dan arkeolog James Adovasio'ya gösterdi. Adovasio, izlerin dokuma iplik kalıntıları olduğunu tespit etti. İkili, Dolní Věstonice ve Pavlov'da bulunan binlerce kil parçası arasından 79 benzer iz belirledi. Bu bulgular, ip, sepet örgüsü ve bitkisel dokuma tekstillerin varlığını kanıtlıyordu.

Soffer ayrıca Avdeevo ve Dolní Věstonice'de bulunan Venüs heykelciklerinde daha önce göz ardı edilen başlık ve giysi izlerine işaret etti. Willendorf Venüsü'nün başındaki yapının "saç modeli değil, lif bazlı örme bir başlık" olduğunu yazdı. Soffer ve Adovasio, bu becerilerin en az 40 bin yıl öncesine dayandığını ve büyük olasılıkla kadınlar tarafından icat edilip uygulandığını öne sürdü.

Yaşamı ve mirası

2007'de Adovasio ve bilim yazarı Jake Page ile birlikte "Görünmez Cinsiyet: Tarih Öncesinde Kadınların Gerçek Rolleri" adlı kitabı yayınlayan Soffer, Buzul Çağı'na ilişkin popüler anlatının hâlâ erkek egemen olduğunu savundu. Jean Auel'in "Dünya'nın Çocukları" serisi için danışmanlık yapan Soffer, romanlardaki karakter Ayla'nın hayvan derileri giymesine rağmen mesajının tam anlaşılmadığını belirtti.

Nazi işgali altındaki Belgrad'da doğan Soffer, bebekken büyükanne ve büyükbabasıyla bir çalışma kampına götürüldü. Ailesi Rus göçmeniydi; babası panjur montajcısı, annesi terziydi. Soffer, Hunter College'da siyaset bilimi okuduktan sonra mağazada çalışmaya başladı, ardından arkeolojiye yöneldi. 1984'te doktorasını tamamlayan Soffer, 2008'de emekli olana kadar Illinois Üniversitesi'nde görev yaptı. Rusya Bilimler Akademisi'nden fahri doktora unvanı aldı.

İki evliliği de boşanmayla sonuçlanan Soffer'ın kızı Alex ve iki torunu hayatta.