İsrail'de yeni parlamento yemin ediyor: hükümet kurma yarışı sürüyor

İsrail'de yeni parlamento Salı günü yemin ederek göreve başlıyor. Muhalefet lideri Gadi Eisenkot, geçici Başbakan Benjamin Netanyahu'yu devirmek için hükümet kurma çabasını sürdürüyor. 120 sandalyeli Knesset'te 67 milletvekilinin desteğini alan Eisenkot, Cumhurbaşkanı Isaac Herzog tarafından hükümeti kurmakla görevlendirildi. Netanyahu'nun ise 46 milletvekilinin desteği var.

Ancak Eisenkot'un işi kolay değil. Dört partiden oluşan bloğu geçen ayki seçimde 48 sandalye kazanırken, Netanyahu'nun bloğu 53 sandalyede kaldı. Her iki taraf da çoğunluk için gereken 61 sandalyeye ulaşamadı. Eisenkot'un koalisyon kurmak için 28 günü var; bu süre iki hafta uzatılabiliyor.

Yeni parlamentonun yapısı

Yemin eden milletvekillerinin neredeyse yarısı önceki parlamentoda görev almamıştı. Arap partileri ise rekor sayıda sandalye kazandı. Seçim sonuçları Netanyahu için bir referandum olarak görülüyor ve kimin hükümet kuracağı konusunda belirsizlik sürüyor. Netanyahu, yeni hükümet kurulana kadar geçici başbakan olarak görev yapacak; bu süreç günlerden aylara kadar uzayabilir.

Seçimin en dikkat çekici sonuçlarından biri, İsrail'in iki Arap ittifakının performansı oldu. Birleşik Arap Listesi ve Ortak Liste, Arap seçmen katılımındaki artışla toplam 19 sandalye kazanarak benzeri görülmemiş bir başarı elde etti. Bu durumda Arap partileri denge unsuru olabilir. Ancak Netanyahu onlarla hükümet kurmayı reddediyor; Eisenkot'un bloğundaki üç parti de bu partilerin koalisyona dahil edilmesine karşı çıkıyor.

Eisenkot'un dört ilkesi ve zorluklar

Pazar günü Cumhurbaşkanı Herzog, Eisenkot'u hükümet kurmakla görevlendirdi. Merkez sağcı Yashar partisinin lideri, cumhurbaşkanlığı konutunda yaptığı açıklamada "ulusal acil durum hükümeti" kurulması çağrısında bulundu. Bu, partilere ideolojik farklılıkları bir kenara bırakarak Netanyahu'yu görevden uzaklaştırma çağrısı olarak yorumlandı. Eisenkot, bunun "yaratıcı ve alışılmadık siyasi adımlar" gerektireceğini söyledi.

Eisenkot, dört ilkeyi kabul eden her partinin veya milletvekilinin önerdiği hükümete katılabileceğini belirtti. Bu ilkeler şöyle: İsrail'in Yahudi ve demokratik bir devlet olarak tanınması; Bağımsızlık Bildirgesi'nin değerlerinin kabul edilmesi; şu anda muaf olan topluluklar da dahil olmak üzere herkes için zorunlu askerlik, ulusal veya sivil hizmetin desteklenmesi; Hamas'ın terör örgütü olarak tanınması ve askeri ile yönetim kapasitesinin ortadan kaldırılması taahhüdü.

Ancak bu dört şart, Eisenkot'un olası ortakları için önemli engeller oluşturabilir. Tam zamanlı dini eğitim gören ultra-Ortodoks Yahudi erkeklerin askerlikten muaf tutulması seçimin önemli konularından biriydi. Toplam 13 sandalye kazanan ultra-Ortodoks Birleşik Tevrat Yahudiliği (UTJ) ve Shas partileri, statükonun değiştirilmesine yönelik girişimlere şiddetle karşı çıktı. Eisenkot'un bloğundaki tüm partiler ise bu değişikliği savunuyordu.

Eisenkot'un dört ilkesi Arap partileri için de tartışmalı. Her iki Arap ittifakı da İsrail'in Arap vatandaşları için eşit ulusal ve sivil hakları vurguluyor; nüfusun yaklaşık yüzde 20'sini oluşturan İsrailli Arapların büyük çoğunluğu askerlik yapmak zorunda değil ve hiçbiri Hamas'ı resmen terör örgütü olarak tanımadı.

Arap partileri yine de Eisenkot'un azınlık hükümeti kurmasına yardımcı olabilir. Sekiz sandalye kazanan Birleşik Arap Listesi, Eisenkot liderliğindeki bir koalisyonda yer almaya istekli olduğunu açıkladı. On bir sandalye kazanan Ortak Liste ise dışarıdan parlamenter destek sunuyor. Eisenkot böyle bir düzenlemeyi kabul etse bile bloğundaki diğer partileri ikna etmesi gerekecek. Yisrael Beiteinu partisi yedi sandalye kazanan Avigdor Lieberman, Arap milletvekillerine bağımlı bir azınlık hükümetine katılmayı reddediyor.

Ultra-Ortodoks partiler ise desteklerine karşılık askerlik konusunda önemli tavizler talep edebilir; bu da Eisenkot'un bloğundaki çoğu parti için kabul edilemez olabilir.

İsrail'in en uzun süre görev yapan lideri Netanyahu, Pazartesi günü yayınladığı videoda ulusal birlik hükümeti kurma çağrısını yineledi ve bu hükümete başbakan olarak kendisinin liderlik edeceğini söyledi. İsrail'in Yahudi devleti olarak destekleyen her Siyonist partinin, muhalefet partileri de dahil olmak üzere aday olabileceğini belirtti. Netanyahu, "İslamcılar" olarak adlandırdığı kesimlere dayanan bir hükümete karşı uyardı. "Hamas destekçileriyle hükümet kurulamaz" dedi.