İsrail seçime gidiyor: Güvenlik ve demokrasi belirleyici olacak

İsrail'de seçmenler, ülke tarihinin en kritik seçimlerinden biri olarak görülen oylama için sandık başına gidiyor. Reuters haber ajansına göre, oy vermek için yurt dışından yaklaşık 70 bin kişi İsrail'e döndü. Yaklaşık 500 bin kişi de ilk kez oy kullanacak.

Cuma günü açıklanan anketler, görevdeki Başbakan Benjamin Netanyahu ile eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot arasında başbakanlık yarışının çok yakın geçtiğini gösteriyor. Ancak her iki siyasi bloğun da hükümet kurmak için gereken 61 sandalyeyi kazanması beklenmiyor. Bu durum, koalisyon müzakerelerinin haftalar, hatta aylar sürebileceği anlamına geliyor.

İsrail'in nispi temsil sistemi nedeniyle hükümetler her zaman koalisyonlarla kuruldu. Bu seçimde de beklenmedik ittifakların ortaya çıkması olası. Ancak yarışın bu kez özellikle çekişmeli geçmesi ve tarafların şimdiden bazı kırmızı çizgiler belirlemesi dikkat çekiyor.

Değişim bloğu ve Netanyahu'nun koalisyon ortakları

Yeni kurulan Yashar Partisi'nin lideri Eisenkot, "değişim bloğu" olarak adlandırılan ve ideolojik farklılıklarına rağmen Netanyahu'yu iktidardan indirme hedefinde birleşen partilerin ana figürü konumunda. Bu blokta eski Başbakan Naftali Bennett, güvenlik konularında sert çizgide duran sağcı Avigdor Lieberman ve sol eğilimli eski general Yair Golan da yer alıyor.

1996'da ilk kez başbakanlık yapan Netanyahu'nun yeniden iktidara gelmesi ise şu anki koalisyonunu oluşturan aşırı sağ ve ultra-Ortodoks partilerle yeniden ittifak kurmasına bağlı. Bu koalisyon, İsrail tarihinin en sağcı hükümeti olarak nitelendiriliyor. Aşırı sağcı bakanlar ve yerleşimciler Itamar Ben Gvir ile Bezalel Smotrich, Netanyahu hükümetinde etkili isimler arasında ve ayrı ayrı aşırı sağ partileri yönetiyor.

İsrail nüfusunun yaklaşık beşte biri Arap kökenli. Birçok Arap vatandaş kendini Filistinli olarak tanımlıyor. Seçimde iki Arap parti bloğu yarışıyor. Teoride bu partiler hükümet kurmada kilit rol oynayabilir. Ancak önde gelen Yahudi partilerinden biri hariç tümü, Arap partileriyle işbirliğine sıcak bakmıyor.

Seçim sonuçları ne zaman belli olacak?

Salı günü yerel saatle 22.00'de (TSİ 23.00) İsrail yayın kuruluşları sandık çıkış anketlerini yayımlayacak. Bu anketler oy verme eğilimi hakkında fikir verecek, ancak sonuçlar önemli ölçüde değişebilir. Ülke genelinde insanlar sonuçları izlemek için toplanacak. Netanyahu'nun Likud Partisi Kudüs'te, geçen yıl kurulan Eisenkot'un Yashar Partisi ise Tel Aviv'de bir araya gelecek.

Seçim kampanyasına güvenlik konusu damga vurdu. Muhalefet bloğu, 7 Ekim'de Hamas'ın öncülük ettiği ve yaklaşık 1200 kişinin öldürüldüğü, 251 kişinin de rehin alınarak Gazze'ye götürüldüğü saldırılara yol açan güvenlik zaafiyeti nedeniyle Netanyahu'yu sert şekilde eleştiriyor. Muhalefet, saldırıların bağımsız bir komisyon tarafından soruşturulmasını talep ediyor. Netanyahu ise komisyonun kendisine karşı önyargılı olacağını savunarak bu talebe uzun süredir direniyor.

Muhalefet ayrıca Netanyahu yönetiminde demokrasinin tehdit altında olduğunu belirtiyor. Hakkında devam eden yolsuzluk davası bulunan Netanyahu suçlamaları reddediyor. 7 Ekim saldırılarından önce kitlesel protestolara yol açan tartışmalı yargı reformu planlarını ise sürdürmeye devam ediyor.

Netanyahu ise kendisini yeniden "Bay Güvenlik" olarak konumlandırıyor. Orta Doğu'daki savaşlarda elde edildiğini söylediği stratejik zaferlere ve ABD Başkanı Donald Trump ile yakın ilişkisine işaret ediyor. Seçim kampanyasının son günlerinde Netanyahu, Tel Aviv'e nükleer bomba düştüğünü gösteren yapay zeka üretimi bir görsel paylaşarak gündeme geldi. Eisenkot bu paylaşımı "histerik" olarak nitelendirdi.

Bir diğer önemli tartışma konusu da askerlik. Netanyahu hükümeti, tam zamanlı din eğitimi alan ultra-Ortodoks Yahudi erkeklerin askere alınmasına ilişkin Yüksek Mahkeme kararını uygulamıyor. Bu durum, son savaşlarda binlerce kişinin askere alınması nedeniyle toplumda derin ayrılıklara yol açıyor.

Eisenkot, Gazze konusunda büyük ölçüde Netanyahu'ya benzer bir tutum izliyor. ABD öncülüğündeki bir barış planı ya da gerekirse askeri yollarla Hamas yönetimini 18 ay içinde sona erdirme sözü veriyor. İsrail, geçen yıl ateşkes anlaşmasından bu yana neredeyse her gün Gazze'ye saldırı düzenliyor ve hedefinin Hamas mensupları olduğunu belirtiyor.

Seçim sonuçları ne olursa olsun, İsrail'in yeni hükümetini kurmak karmaşık bir süreç olacak. 2019-2022 arasında ülke, partilerin işbirliği yapmakta zorlanması nedeniyle beş ayrı seçim yapmak zorunda kalmıştı.