İspanya'da konut protestoları: Kiracılar 'akbaba fonları' suçluyor

İspanya'da konut krizi, ülke genelinde protestolara yol açtı. Madrid'in Puerta del Sol meydanında yüzlerce kişi çadır kurarak artan kira fiyatlarını protesto ediyor. Göstericiler, konut sıkıntısının başlıca nedenleri arasında yatırım fonlarını, kısa dönemli turistik kiralamaları ve yetersiz konut arzını gösteriyor.

21 yaşındaki üniversite mezunu Pierina Nicuray, bir haftadır meydanda çadırda yaşıyor. Sorunun kaynağını net biçimde tanımlıyor: "Her zamanki sorun, konut eksikliği." Nicuray, ev sahiplerinin durumdan yararlanarak kiraları artırdığını ve Airbnb gibi platformların da konutu daha da erişilmez kıldığını söylüyor.

19 yaşındaki dublaj öğrencisi Jorge Moreno da birkaç gündür aynı çadır kentte. Moreno, "Akbaba fonları ve yatırım fonları tarafından satın alınan çok sayıda daire boş duruyor; bu fonlar kiracıları evden çıkarana kadar kiraları yükseltiyor" diyor. Annesiyle yaşayan Moreno, kendi evini almasının uzun zaman alacağından endişeli.

Hükümet de aynı teşhisi koyuyor

Göstericilerin ve sıradan İspanyolların dile getirdiği bu teşhisi hükümet de paylaşıyor. Sosyalist Başbakan Pedro Sánchez, konut sorununa yönelik acil önlem paketini sunarken "konutu spekülasyon aracı olarak görenlere karşı" yasa hazırladığını açıkladı. Ancak reform paketi Kongre'de reddedildi ve Sánchez gelecek ay erken seçim kararı aldı.

Protesto hareketinin fitilini ateşleyen olay ise 87 yaşındaki Maricarmen Abascal'ın tahliyesi oldu. Abascal'ın evini satın alan yatırım şirketi, önce onu taşınmaya ikna etmeye çalıştı, ardından kirayı ödeyemeyeceği kadar artırdı. Gelen tepkiler üzerine şirket Abascal'ı eski evine davet etti ancak o geri dönmedi ve çarşamba günü hastanede hayatını kaybetti.

Göstericiler Puerta del Sol'da Abascal'ı andı.

Kiralar 10 yılda yüzde 84 arttı

Emlak sitesi Idealista'ya göre İspanya'da kira maliyetleri son 10 yılda ortalama yüzde 84 arttı. Güneydeki Málaga'nın merkezinde bu artış yüzde 113'ü, Marbella'da ise yüzde 150'ye yakın bir oranı buldu. Bu rakamlar konutu İspanyolların en büyük endişesi haline getirdi.

Sosyolojik Araştırmalar Merkezi'nin (CIS) son araştırması, halkın konut piyasasındaki güçlü aktörlere karşı önlem alınmasını istediğini gösteriyor. Katılımcıların yüzde 72'si 10 veya daha fazla mülkü olanlara daha yüksek vergi getirilmesini, yüzde 76'sı kısa dönemli turistik kiralamalara sınırlama konmasını, yüzde 40'ı ise boş konutların kamulaştırılmasını destekliyor.

Ancak Esade ekonomi politikası merkezinin direktörü Jorge Galindo, mevcut verilerin sözde "akbaba fonlarının" elindeki konut sayısını tam olarak belirlemeyi zorlaştırdığını söylüyor. İspanya Merkez Bankası'nın 2024 verilerine göre kiralık konutların yalnızca yüzde 8'i şirketlere ait. Galindo, "Kira artışını açıklayan asıl neden bu değil; son yıllarda arzın talebe kıyasla yetersiz kalması" diyor.

Merkez Bankası da bu görüşe yakın; ülkede yaklaşık 750 bin konut açığı olduğunu tahmin ediyor. Bankanın başkan yardımcısı Soledad Núñez, eylülde bu açığın 2028'e kadar 1 milyona çıkabileceği uyarısında bulundu.

İspanya İstatistik Kurumu'na (INE) göre ülkede 3,8 milyon boş konut var. Ancak bunların büyük bölümü nüfusu azalmış kırsal bölgelerde yer aldığı için krizin en yoğun yaşandığı kent merkezleriyle ilgisi sınırlı. Bu sayının yüksekliğinin diğer nedenleri arasında tadilat bekleyen konutlar ve mirasçılar arasındaki hukuki anlaşmazlıklar gösteriliyor.

Arz-talep dengesizliğinde demografik değişim de önemli rol oynuyor. 2021-2025 döneminde İspanya'da yaklaşık 1,2 milyon yeni hane oluştu; bu artışta ülkenin son ekonomik büyümesinde önemli pay sahibi olan göçmenlerin gelişi etkili oldu. Ancak konut inşaatı aynı hızda ilerlemedi; bu dönemde yarım milyondan az yeni konut tamamlandı. Bunun nedenleri arasında Euro Bölgesi krizi sonrası küçülen inşaat sektörü, Covid sonrası artan malzeme maliyetleri ve siyasi uzlaşma eksikliğinin getirdiği yasal engeller yer alıyor.

Galindo, Airbnb gibi kısa dönemli turistik kiralamaların ise ülke genelinde değil, belirli kent bölgelerinde fiyatları yükselten yerel bir etki yarattığını belirtiyor.

Krizi derinleştiren bir diğer etken de ücretlerin geride kalması. El País'in araştırmasına göre ortalama bir İspanyolun satın alma gücü, vergiler, sosyal güvenlik kesintileri ve enflasyon nedeniyle 10 yıl öncesine kıyasla reel olarak yüzde 5 azaldı. Madrid bölgesinde ortalama aylık maaş 1.550 avro (yaklaşık 1.314 sterlin).

Madrid'deki çadır kenti ziyaret eden 81 yaşındaki emekli taksi şoförü Francisco Pardo, göstericilere hak veriyor: "Hiçbir işçi maaşının yüzde 75'ini ya da yüzde 80'ini kiraya vermek zorunda kalmamalı; peki ne yiyecek?" diyor ve ekliyor: "Birçok işçi ayda 2.000 avro bile kazanmıyor."

Maricarmen'in tahliyesi, konut krizini yalnızca Madrid'in Puerta del Sol meydanında değil ülke genelinde acil bir tartışma konusu haline getirdi. Şimdi soru, çözüm konusunda bir uzlaşmaya varılıp varılamayacağı.